επι της διαδικασιας | 16η BIENNALE Αρχιτεκτονικης της Βενετιας 

Με αφορμή την 16η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας  και την ελληνική φετινή συμμετοχή 

της Τζίνας Σωτηροπούλου

Δύο χρόνια μετά την 15η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας με τίτλο Reporting from the Front σε επιμέλεια του Alejandro Aravena, στην οποία η Ελλάδα συμμετείχε με την συνεργατική πρόταση #ThisΙsΑCo-op και επιμελητή τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ –ΠΕΑ), ανακοινώθηκε πριν λίγες μέρες η φετινή ελληνική συμμετοχή με επιμελητές την Χριστίνα Αργυρού και τον Ryan Neiheiser, οι οποίοι θα εκπροσωπήσουν σε τρεις μήνες την Ελλάδα στην αντίστοιχη διεθνή έκθεση με το έργο: «Η Σχολή των Αθηνών». 

Η φετινή 16η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας  έχει γενικό τίτλο «Freespace» και επιμελήτριες τις ιρλανδές Grafton Architects, την Yvonne Farrell και την Shelley McNamara. Θα διαρκέσει από τις 26 Μαΐου ως τις 25 Νοεμβρίου 2018.

Μερικά σύντομα σχόλια ή αλλιώς just the facts

Δεν γνωρίζουμε πότε αναρτήθηκε η σχετική πρόσκληση ενδιαφέροντος του ΥΠΕN «για την ανάληψη της επιμελητείας της Εθνικής Συμμετοχής στην 16η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας 2018». Στο site, το έγγραφο και η ανάρτηση στα χρήσιμα νέα, δεν έχουν ημερομηνία. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι αναρτήθηκε στον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ) στις 19/1 με deadline τις 22/1, το οποίο πήρε παράταση ως τις 25/1. Πιο τελευταία, της τελευταίας στιγμής. Όχι μόνο η καθυστέρηση είναι μεγάλη, αλλά και το χρονικό περιθώριο κατάθεσης προτάσεων ελάχιστο. Γιατί συνεχίζει να καθυστερεί τόσο στην επιλογή Επιμελητή, κρατώντας μάλιστα τον ρόλο του Επιτρόπου το ίδιο το Υπουργείο, υποβαθμίζοντας έτσι συνειδητά τον ρόλο της ελληνικής συμμετοχής στην μεγαλύτερη διεθνή αρχιτεκτονική συζήτηση; Σημείωση: Το Υπουργείο Πολιτισμού, στην περυσινή 57η Biennale Τέχνης Βενετίας, επέλεξε από τον Αύγουστο του 2016 την ελληνική εκπροσώπηση, αφήνοντας έτσι ικανό χρόνο μελέτης και παραγωγής της έκθεσης (9 μήνες – η επίσημη έναρξη της έκθεσης ήταν στις 13 Μαΐου 2017).

Μάθαμε επίσημα στο site του ΥΠΕΝ τα σχετικά με την εκπροσώπηση της ελληνικής συμμετοχής στις 16/2 ενώ οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες το ανακοίνωσαν τέσσερις μέρες νωρίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 12/2.

Εώς σήμερα, 21/2 δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα από το ΥΠΕΝ τίποτα αναλυτικότερο για την φετινή συμμετοχή παρά μόνο ο τίτλος. 

Η συγκρότηση επιστημονικής επιτροπής για την επιλογή επιμελητή, έγινε στις 23/1. Η Επιστημονική Επιτροπή ήταν επταμελής, με θεσμικούς εκπροσώπους Ανώτατων Σχολών Αρχιτεκτονικής, του ΥΠΕΝ, του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ) και της Διεθνούς Ένωσης Αρχιτεκτόνων (UIA). Δεν έχουν ωστόσο ακόμα ανακοινωθεί οι υπόλοιπες υποβληθείσες προτάσεις, ούτε τα πρακτικά της επιστημονικής-κριτικής επιτροπής. Δεν νοείται διαγωνισμός-ανοιχτή πρόσκληση χωρίς ταυτόχρονη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων. Αλλιώς, η ανοιχτή πρόσκληση μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί ως ανάθεση. Διαβάζουμε σε έγγραφο του ΥΠΕΝ ότι συστάθηκε Επιστημονική Επιτροπή με σκοπό: την αξιολόγηση των υποψηφιοτήτων -βάσει κριτηρίων που θα διαμορφώσει η επιτροπή πριν την έναρξη της αξιολόγησης, και τη σύνταξη Πίνακα κατάταξης των υποψηφιοτήτων, κατά φθίνουσα σειρά βαθμολογίας -βάσει του οποίου θα επιλεγεί ο Επιμελητής (Curator) της ελληνικής συμμετοχής στην 16η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας 2018. Πότε αναμένεται να δημοσιοποιηθεί ο πίνακας κατάταξης και η σχετική τεκμηρίωση;

Από την εικόνα που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τους ίδιους τους αρχιτέκτονες-επιμελητές, η ομοιότητα της φετινής συμμετοχής – τουλάχιστον σε ό,τι έχει να κάνει με την χωρική διαμόρφωση του περιπτέρου- είναι εκπληκτική με την πρόταση της Ίριδας Λυκουριώτη, της Λήδας Λυκουριώτη, της Δάφνης Παπαδοπούλου και της Μαρίας Σερέτη (Οι αρχιτέκτονες της Φάλαινας A Whale’s architects) που είχε υποβληθεί στην ακριβώς προηγούμενη Μπιενάλε, στην 15η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας 2016. 

Για την ιστορία: η πρόταση των Αρχιτεκτόνων της Φάλαινας στο ανοιχτό κάλεσμα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων λεγόταν «Η Χάρτα του Μεγάλου Αριθμού | The Chart of the Great Number» & η αποτύπωση στον χώρο είχε την μορφή ενός μεγάλου αμφιθεάτρου που εκτεινόταν περιμετρικά σε όλο το Ελληνικό Περίπτερο.

Γράφουν: «Κατασκευάζουμε ένα ικρίωμα-αμφιθέατρο που εισέρχεται ακόμη και μέσα στις δύο μικρές αίθουσες του ελληνικού περιπτέρου. Στο κέντρο του κτιρίου πάνω σε δύο διαγώνιες ράγες κινούνται διαχωριστικά-κουρτίνες. Το περίπτερο μεταβάλλεται ανάλογα με το πλήθος των εκδηλώσεων από ένα μεγάλο ενιαίο Forum ή σε πέντε μικρότερα Fora συζητήσεων και κριτικής».

Εκείνη την χρονιά αποφασίζεται η συλλογική επιμέλεια από τον ΣΑΔΑΣ. Η ομάδα των Αρχιτεκτόνων της Φάλαινας, όπως και πολλές άλλες, συμμετείχε στο συλλογικό εγχείρημα. Μάλιστα, η πρότασή της ήταν τόσο ισχυρή χωρικά και ιδεολογικά, που αποτέλεσε την βάση για την ελληνική συμμετοχή στην 15η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας 2016 με τίτλο #ThisIsACo-op (φωτογραφίες εδώ). Το συλλογικό ίχνος της ελληνικής συμμετοχής έγινε το κεντρικό έκθεμα: δυο αντιδιαμετρικά αμφιθέατρα φιλοξένησαν μια σειρά «commons»: ανοιχτές συζητήσεις, συναντήσεις και εργαστήρια προσκαλώντας τη διεθνή αρχιτεκτονική κοινότητα, συλλογικούς φορείς, κινήματα και πολίτες σε ουσιαστικό διάλογο με άξονα τα κοινά διεθνή προβλήματα. Εδώ η πρόταση των Αρχιτεκτόνων της Φάλαινας του 2016.

Φέτος, βλέπουμε και πάλι ως χωρική αποτύπωση της ελληνικής συμμετοχής ένα αντίστοιχο αμφιθέατρο.

Οι φετινοί επιμελητές, Χριστίνα Αργυρού και Ryan Neiheiser φαντάζονται το Ελληνικό Περίπτερο ως «το δικό του είδος μάθησης «ελεύθερου χώρου» υιοθετώντας την αρχιτεκτονική κοινοτοπία της σκάλας ή του αμφιθεατρικού τοπίου, δημιουργώντας έναν ενεργό χώρο μάθησης, συζήτησης και επικοινωνίας». Τιτλοφορούν την πρότασή τους «Η Σχολή των Αθηνών». 

Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι οι φετινοί επιμελητές-αρχιτέκτονες δεν γνωρίζουν ποια ήταν η ελληνική συμμετοχή στην προηγούμενη Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας. Και αν οι ίδιοι δεν γνωρίζουν, είναι απίθανο η κριτική επιτροπή να μην γνωρίζει. Και αν καταλήξουμε στο ότι δεν γνωρίζει ούτε η κριτική επιτροπή, μήπως θα έπρεπε η κριτική επιτροπή να συγκροτείται από θεσμικούς εκπροσώπους που να έχουν γνώση του τί συμβαίνει τα τελευταία χρόνια στο Ελληνικό Περίπτερο; Ή τουλάχιστον τί παρουσιάστηκε στην αμέσως προηγούμενη 15η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, δυο μόλις χρόνια πριν δηλαδή, για να μην επαναλαμβανόμαστε;

* (εδώ ένα πολύ καλό αφιέρωμα του περιοδικού “Αρχιτέκτονες” ΤΕΥΧΟΣ 12/1του 2014, για την ιστορία της Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας: Διεθνής έκθεση και ελληνική συμμετοχή. Η ελληνική συμμετοχή ξεκινά στην 5η Biennale, το 1991)

Πώς τελικά θεσμοθετούμε διαδικασίες επιλογής, με τί κριτήρια και πόσο αλήθεια τις σεβόμαστε; Υπάρχουν άραγε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην αρχιτεκτονική και σε ποιο βαθμό είναι θεμιτές οι αναπαραγωγές;

28059309_10155337882492671_7535314124831230854_n

  «Η Χάρτα του Μεγάλου Αριθμού | The Chart of the Great Number»| Ίρις Λυκουριώτη, Λήδα Λυκουριώτη, Δάφνη Παπαδοπούλου, Μαρία Σερέτη

27972550_10155337882507671_1692224604581813093_n

«Η Χάρτα του Μεγάλου Αριθμού | The Chart of the Great Number» | Ίρις Λυκουριώτη, Λήδα Λυκουριώτη, Δάφνη Παπαδοπούλου, Μαρία Σερέτη

27751678_10155337882702671_3597021852469764753_n

 «Η Σχολή των Αθηνών» | Χριστίνα Αργυρού, Ryan Neiheiser

12809577_1974140266143891_9194960767219880661_n

  «Η Χάρτα του Μεγάλου Αριθμού | The Chart of the Great Number»| Ίρις Λυκουριώτη, Λήδα Λυκουριώτη, Δάφνη Παπαδοπούλου, Μαρία Σερέτη

12804893_1974140299477221_8534538111737995023_n

  «Η Χάρτα του Μεγάλου Αριθμού | The Chart of the Great Number»| Ίρις Λυκουριώτη, Λήδα Λυκουριώτη, Δάφνη Παπαδοπούλου, Μαρία Σερέτη