2018 | ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΟΥΜΕ ΤΟ 2018 ΜΕ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΑΠΟ 42 ΦΙΛΟΥΣ ΤΟΥ SLUS

Ζητήσαμε από 42 αρχιτέκτονες, συγγραφείς, ποιητές, μεταφραστές, ηθοποιούς, σκηνοθέτες, σκηνογράφους, δημοσιογράφους, μουσικούς, ραδιοφωνικούς παραγωγούς και αστροφυσικούς να διαλέξουν βιβλία, ταινίες, δίσκους, τηλεοπτικές σειρές, θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, εκθέσεις και λοιπά καλλιτεχνικά δρώμενα της χρονιάς που μας πέρασε.

Να μοιραστούν με το SLUS, όχι απαραίτητα τα καλύτερα του 2018, αλλά αυτά που τους ενθουσίασαν, τους προβλημάτισαν ή τους συγκίνησαν. Αυτά που προκάλεσαν συζητήσεις και τους συντρόφευσαν την χρονιά που πέρασε.

Λίγο πριν το 2019 λοιπόν, συγκεντρώσαμε εδώ και σας παρουσιάζουμε μια ανθολογία προτάσεων που συναρμολογούν έναν συναρπαστικό εικαστικό και λογοτεχνικό μικρόκοσμο. Απολογισμός: 29 βιβλία, 8 θεατρικές & 2 χορευτικές παραστάσεις, 3 ταινίες, 4 τηλεοπτικές σειρές, 4 δίσκοι, 4 συναυλίες, 8 εκθέσεις, 1 φεστιβάλ.

Ευχαριστούμε θερμά όσους συμμετείχαν στην μικρή ανασκόπηση του 2018 & ευχόμαστε σε όλους καλή χρονιά. Love & Happiness.

ENJOY!

* με αλφαβητική σειρά 

  1. Νίκος Βασιλόπουλος, freelancer δημοσιογράφος και υποψήφιος διδάκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας.
  2. Κωνσταντίνα Βούλγαρη, σκηνοθέτης. Η τελευταία της ταινία λέγεται “Συγχαρητήρια στους Αισιόδοξους”.
  3. Στέλιος Γιαμαρέλος, αρχιτέκτονας. Διδάσκει μαθήματα ιστορίας, θεωρίας και διαθεματικών σπουδών της αρχιτεκτονική στις Σχολές Αρχιτεκτονικής της Bartlett (UCL) και του Πανεπιστημίου του Greenwich.
  4. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής. Το τελευταίο του βιβλίο “Το Εικοσιτετράωρο ενός αναγνώστη” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.
  5. Δήμητρα Δερμιτζάκη, σκηνοθέτης. Αυτή την περίοδο ετοιμάζει την δεύτερη σκηνοθεσία της στο έργο του Jean-Luc Lagarce, “Ακριβώς το τέλος του κόσμου” | Juste la fin du monde.
  6. Άντζελα Δημητρακάκη, συγγραφέας και ιστορικός τέχνης. Διδάσκει θεωρία της σύγχρονης τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου | Το τελευταίο της βιβλίο «Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας (τιμήθηκε με το βραβείο Διηγήματος της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας 2017 του περιοδικού Ο Αναγνώστης). Σύντομα θα κυκλοφορήσει το νέο της βιβλίο «ΤΙΝΑ» από την Εστία.
  7. Καλλιόπη Δήμου, αρχιτέκτονας. Μαζί με τον Sorin Istudor διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο skaarchitects.
  8. Γιάννης Δούκας, ποιητής | Το τελευταίο του βιβλίο «Το σύνδρομο Σταντάλ» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.
  9. Βασίλης Δρόλιας, συγγραφέας και αστροφυσικός | Το τελευταίο του βιβλίο «Nyos» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.
  10. Όλγα Ιωάννου, αρχιτέκτονας, υποψήφια διδάκτορας ΕΜΠ. Μαζί με τον Γιώργο Καρβέλα διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο Ioannou Karvelas Architects.
  11. Γιάννης Καλαβριανός, σκηνοθέτης. Νέο θεατρικό του έργο «Κουμ Κουάτ» (Θέατρο του Νέου Κόσμου, από τις 21.01.2019) | Το έργο του «Γιοι και κόρες» κέρδισε το Βραβείο δραματουργίας ελληνικού έργου Κάρολος Κουν 2014. Το θεατρικό έργο «Γρανάδα» (κείμενο-σκηνοθεσία), σε παραγωγή της Εταιρείας Θεάτρου Sforaris, παίχτηκε ως τα μέσα Δεκεμβρίου στο Θέατρο του Νέου Κόσμου για δεύτερη σεζόν.
  12. Λευτέρης Καλοσπύρος, συγγραφέας. Για το μυθιστόρημα “Η μοναδική οικογένεια”, το πρώτο του βιβλίο που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Πόλις το 2013, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα καθώς και με το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου του περιοδικού “Ο Αναγνώστης”.
  13. Θάλεια Καραμολέγκου, ραδιοφωνικη παραγωγός & δημοσιογράφος- athens voice radio 102.5 (κάθε βράδυ 20.00-22.00 Δευτ-Παρ) και athens voice (official)
  14. Τόνια Κατερίνη, αρχιτέκτονας και πρώην πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών – Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων).
  15. Δημήτρης Κατσουρίνης, εργαστηριακό και διδακτικό προσωπικό του Ε.Μ.Π. Το μυθιστόρημα του «Φτηνά μαργαριτάρια» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οκτώ.
  16. Κατερίνα Κέντρου, μουσικός. Με το σχήμα Katerina Kentrou Τrio παίζουν μπλουζ και τζαζ σε μουσικές σκηνές της Αθήνας.
  17. Μαρίνα Κονταρά, υπάλληλος. Σπούδασε Ιστορία στην Αθήνα και εργάζεται ως υπάλληλος στις Βρυξέλλες.
  18. Κατερίνα Κοτζιά, αρχιτέκτονας, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων | αρχιτεκτονικό γραφείο K&K Architects.
  19. Ματούλα Κουστένη, δημοσιογράφος LIFO/ Εφημερίδα των Συντακτών.
  20. Βασιλική Κυπραίου, ηθοποιός. Συμμετέχει στην καλλιτεχνική ομάδα του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου.
  21. Ίρις Λυκουριώτη, αρχιτέκτονας, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας | αρχιτεκτονικό γραφείο Οι αρχιτέκτονες της Φάλαινας.
  22. Εύα Μανιδάκη, αρχιτέκτονας και σκηνογράφος | Μαζί με τον Θανάση Δεμίρη διατηρούν το γραφείο Flux Office. Είναι η σκηνογράφος των παρακάτω παραστάσεων που παίζονται τώρα στην Αθήνα: Η Κωμωδία των Παρεξηγήσεων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (σκηνοθεσια: Κατερίνα Ευαγγελατου | Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου), Παλιοί καιροί του Χάρολντ Πιντερ (σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδας | Θέατρο του Νέου Κόσμου, συμπαραγωγή με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – Υπόγειο – ως τις 10.02.2019), Οnce, μιούζικαλ των Έντα Ουόλς / Γκλεν Χάνσαρντ / Μαρκέτα Ιργκλόβα (σκηνοθεσία: Ακύλας Καραζήσης | Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος -ως τις 20.01.2019)
  23. Μαρία Μαρκουλή, δημοσιογράφος, συγγραφέας και έχει το blog itsmyblender. Το τελευταίο της βιβλίο “David Bowie, Αναζητώντας τον Starman” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις FairRead.
  24. Ελεάννα Μαρτίνου, ζωγράφος. Συμμετέχει στην ομαδική έκθεση “Η Αθήνα” στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών -Ίδρυμα Βούρου Ευταξία – ως τις 07.01.2019
  25. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, ποιητής, συγγραφέας, μεταφραστής. Το τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πάρκο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας.
  26. Πάνος Μπόμπολας, δημοσιογράφος, μουσικός και DJ.
  27. Κωνσταντίνος Μπούγας, social media manager στις Εκδόσεις Πατάκη. Αρθρογραφεί στο InsideStory.
  28. Μάνος Μπούρας, γράφει εδώ και χρόνια περί μουσικής σε διάφορα έντυπα και ιντερνετικούς τόπους.
  29. Χίλντα Παπαδημητρίου, μεταφράστρια και συγγραφέας | Το τελευταίο της βιβλίο «Έχουνε όλοι κακούς σκοπούς» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
  30. Δάφνη Παπαδοπούλου, αρχιτέκτονας, πολιτικός μηχανικός και υποψήφια διδάκτορας της Σχολης Αρχιτεκτονων Μηχανικων ΕΜΠ.
  31. Λόης Παπαδόπουλος, αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
  32. Γιάννης Πεπονής, καθηγητής αρχιτεκτονικής στο Georgia Institute of Technology | Το βιβλίο του «Χωρογραφίες-Ο αρχιτεκτονικος σχηματισμός του νοήματος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.
  33. Ελπίνα Πιστρίκα, αρχιτέκτονας, PhD. Εργάζεται στην αξιολόγηση και στον έλεγχο ερευνητικών έργων καινοτομίας.
  34. Ανθή Ροζή, τελειόφοιτη του τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, ακαδημαϊκή συνεργάτρια στο Arkki – Σχολείο Αρχιτεκτονικής για Παιδιά και book blogger στο Oh That Book.
  35. Λίνα Ρόκου, δημοσιογράφος στο popaganda.gr και συγγραφέας του μυθιστορήματος «Το τέλος της πείνας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.
  36. Τζίνα Σωτηροπούλου, αρχιτέκτονας, αρθρογραφεί τακτικά στο κυριακάτικο πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Καθημερινή για τέχνη, design και αρχιτεκτονική| αρχιτεκτονικό γραφείο architectones02.
  37. Ελένη Τζιρτζιλάκη, αρχιτέκτονας, μέλος του Δικτύου Νομαδικής Αρχιτεκτονικής με δράσεις στον δημόσιο χώρο και τα αστικά κενά.
  38. Παναγιώτης Τουρνικιώτης, αρχιτέκτονας, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ. Το τελευταίο του βιβλίο «Η διαγώνιος του Le Corbusier» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εκκρεμές.
  39. Γιώργος Τριανταφύλλου, αρχιτέκτονας | αρχιτεκτονικό γραφείο «Γιώργος Τριανταφύλλου και Συνεργάτες» & triantafylloug.blogspot.gr.
  40. Δημήτρης Φιλιππίδης, αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. Τα τελευταία του βιβλία «Εγώ γράφω» και «Όλυμπος Καρπάθου» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μέλισσα.
  41. Νίκος Φυσάκης, μουσικός [κιθαρίστας & songwriter σε Dustbowl και Thee Holy Strangers]
  42. Κατερίνα Χαραλαμποπούλου, αρχιτέκτονας, διδάκτορας της Σχολης Αρχιτεκτονων Μηχανικων ΕΜΠ.

1

O Νίκος Βασιλόπουλος είναι freelancer δημοσιογράφος και υποψήφιος διδάκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας.

Μια μέρα. Σήμερα | Θέατρο, Faust Bar, 2018 | Παραγωγή και κείμενο από την ομάδα Περιοδικός Θίασος | Σκηνοθεσία: Χάρης Μπόσινας | Εικαστικό περιβάλλον-Επιμέλεια κοστουμιών: Μαρία Παπαδοπούλου | Επιμέλεια κίνησης: Στεφανία Γώγου- Πούλου | Πρωτότυπη μουσική: Αλέξανδρος Ατλιδάκης | Φωτισμοί: Αντώνης Παναγιωτόπουλος |παίζουν: Νικολίνα Καραθύμιου, Τατιάνα Μελίδου, Γιώργος Στεφανίδης, Γιώτα Τσιότσκα, Ντίνος Φλώρος >> έως 6 Ιανουαρίου, κάθε Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00

“Στην εκτέλεση του ρόλου, πολλές φορές αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι τόσο η ακριβής απόδοση της αλήθειας που οδηγεί σε απολύτως ορθούς συμπερασμούς, αλλά πολύ περισσότερο η μετάδοση μίας αναγνωρίσιμης εικόνας του εαυτού, μίας εικόνας που επιτρέπει στους άλλους να με τοποθετήσουν σε δεδομένες ιεραρχίες.” –Δάφνη Παπαδοπούλου, Habit.

Το “Μια μέρα. Σήμερα” είναι ένα απολύτως σύγχρονο θεατρικό έργο το οποίο, με έναν υπερβατικό ρεαλισμό που βασίζεται στην επανάληψη εικόνων και συμπεριφορών, αναπαριστά πάνω στο θεατρικό σανίδι τις παράλληλες ζωές πέντε «αρχετυπικών χαρακτήρων» που γέννησε η ελληνική κρίση: ο άνεργος 35άρης που ζει με τη μητέρα του, η νέα γυναίκα που εγκλωβίζεται στην αναζήτηση εργασίας και πραγματοποίησης των ονείρων, η νεαρή πωλήτρια που διαιρείται μεταξύ δουλειάς και ενδεχόμενης μετανάστευσης, ένας άστεγος και η μάχη του για την ευαισθησία απέναντι στην εξουσία, μια νέα influencer και η ματαιοδοξία. Όλοι νέοι, όλοι αληθινοί, όλοι βρίσκονται στο όριο. Πλαισιωμένοι από διάφορα συμβάντα που επαναλαμβάνονται, χαρίζοντας στους θεατές την προσμονή μιας έκπληξης που ίσως έρθει -πράγμα που δείχνει τη λογοτεχνική αρτιότητα του θεατρικού κειμένου- και ένας ακόμα πρωταγωνιστής: η πόλη και οι τοίχοι της που είναι τελικά τόσο διαπερατοί κι εύπλαστοι όσο το χαρτόνι και τόσο μονωτικοί όσο το μπετόν. Είναι, για εμένα, η εναλλακτική παράσταση του 2018 για όποιους θέλουν να ψάξουν κάτι πέρα από το κλασικό στο θέατρο. Η σημασία της βρίσκεται στο, τόσο αναγκαίο, γυναικείο βλέμμα της κρίσης, το οποίο διαπερνά το κείμενο και την απόδοση των χαρακτήρων. Θα γελάσετε και θα κλάψετε σίγουρα. Να το προλάβετε.

2

Η Κωνσταντίνα Βούλγαρη είναι σκηνοθέτης. Η τελευταία της ταινία λέγεται “Συγχαρητήρια στους Αισιόδοξους”.

A very English scandal | Τηλεοπτική Σειρά από τον Russell T. Davies, 2018 | σκηνοθεσία: Stephen Frears | παίζουν: Hugh Grant, Ben Whishaw | BBC One >> The good fight | Τηλεοπτική Σειρά από τους Robert King, Michelle King, Phil Alden Robinson, 2017 | παίζουν: Christine Baranski, Rose Leslie, Cush Jumbo, Delroy Lindo | CBS

Διάλεξα να γράψω για  2 πράγματα που «ζήλεψα»…που είδα και σκέφτηκα πόσο θα ήθελα να τα σκηνοθετήσω, να τα γράψω, να είμαι μέρος τους. Είναι 2 καταπληκτικές σειρές…το A very English scandal, και το The good fight. Η μια αγγλική, καταπιάνεται με ένα πραγματικό σεξουαλικό πολιτικό σκάνδαλο που ξέσπασε στα μέσα της δεκαετίας του ’70 και αφορούσε τον ηγέτη των φιλελεύθερων που ο παράνομος για χρόνια εραστής του τον κατηγόρησε για απόπειρα δολοφονίας του, και το The good fight, μια αμερικάνικη δικαστική σειρά, όπου στον 2ο κύκλο, μια εταιρεία «αριστερών» με έναν τρόπο, δικηγόρων, καλείται σε συνεργασία με το Δημοκρατικό Κόμμα, να βρει τον καλύτερο τρόπο για να κάνει πρόταση μομφής στον πρόεδρο Τραμπ.

Τα σενάρια απίστευτα, οι ηθοποιοί και η κινηματογράφιση συναρπαστικά, αυτά είναι τα αυτονόητα. Αυτό που τις κάνει όμως ξεχωριστές και ζηλευτές στα δικά μου μάτια, είναι η απόφαση των δημιουργών τους, να χρησιμοποιήσουν το μέσο της τηλεόρασης, της μυθοπλασίας, για να κάνουν πολιτική. Να καυτηριάσουν την ασυλία των ελίτ, να σκαλίσουν την υποκρισία των θεσμών, να αναδείξουν την διαφθορά της εξουσίας, όλα αυτά που μας θυμώνουν σαν πολίτες και να πάρουν και ξεκάθαρη θέση.  Με στεναχωρεί πολύ, που ακόμα και σήμερα στην Ελλάδα μετά από 8 χρόνια κρίσης με το πολιτικό-κοινωνικό θερμόμετρο στο κόκκινο, δεν έχει καταγραφεί μια μαζική προσπάθεια, να μιλήσουμε ανοιχτά μέσω της τέχνης σε οποιαδήποτε μορφή της για τα δικά μας. Αυτό το «μη σκαλίζεις», «μην εκτίθεσαι», και μαζί το «η Ελλάδα είναι τα τοπία της και οι αρχαιότητές της» με διαλύει…αχ, και να αλλάζαμε μυαλό, πόσα ενδιαφέροντα πράγματα θα είχαμε να δούμε, να κάνουμε, να ζήσουμε. 

3

Ο Στέλιος Γιαμαρέλος συντονίζει και διδάσκει μαθήματα ιστορίας, θεωρίας και διαθεματικών σπουδών της αρχιτεκτονική στις Σχολές Αρχιτεκτονικής της Bartlett (UCL)και του Πανεπιστημίου του Greenwich.

Junya Ishigami, Freeing Architecture | Έκθεση, Fondation Cartier, Παρίσι | 30 Μαρτίου – 9 Σεπτεμβρίου 2018

Την δουλειά του Junya Ishigami την είχα ξεχωρίσει από το 2008 στη Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας. Ο Ιάπωνας αρχιτέκτονας είχε τότε χρησιμοποιήσει τις λευκές επιφάνειες των τοίχων ως καμβά για τα μεγάλα «παιδικά» του σχέδια με μαύρο πενάκι που δέσποζαν στο άδειο εθνικό περίπτερο της χώρας του. Έκτοτε, όμως, είχα χάσει τα ίχνη της δουλειάς του. Γι’ αυτό και η έκθεσή του στο Fondation Cartier στο Παρίσι τον περασμένο Απρίλιο μου φάνηκε αποκαλυπτική. Μέσα στα δέκα χρόνια που είχαν μεσολαβήσει, ο ευαίσθητος οραματιστής του 2008 ήταν πλέον ξεκάθαρα και ένας ρηξικέλευθος αρχιτέκτονας της κατασκευής με σημαντικό υλοποιημένο έργο το 2018.

Με διακηρυγμένο της στόχο να «απελευθερώσει την αρχιτεκτονική», η δουλειά του Ishigami ξεχωρίζει ακριβώς επειδή ανατρέπει απροσδόκητα πολλές συμβάσεις από τις οποίες συνήθως εκκινεί ο σχεδιασμός. Τα έργα του ορίζουν ξανά και ξανά την αρχιτεκτονική ως: αέρα, σύννεφο, (ανα)σχεδιασμό του ουρανού, ερειπιώδη ανακάλυψη μέσα στο φυσικό ή στο τεχνητό τοπίο. Κι αυτές οι αντισυμβατικές αφετηρίες οδηγούν σε εξίσου ευρηματικές κατασκευαστικές επιλύσεις, όπως η χρήση του ίδιου του εδάφους ως φυσικό «καλούπι» για μια σπηλαιώδη κατασκευή από μπετόν. Η δουλειά του Ishigami υπενθυμίζει τη δύναμη της αρχιτεκτονικής να αλλάζει τον χώρο και τον κόσμο γύρω μας, με μια ένταση που είχα να νιώσω πολύ καιρό. Η έκθεσή του στο Fondation Cartier ήταν μια πραγματική γιορτή της αρχιτεκτονικής φαντασίας που δεν μένει μόνο στα χαρτιά.  

4

Ο Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος διαβάζει, γράφει ποιήματα και δοκίμια και μεταφράζει. Το τελευταίο του βιβλίο “Το Εικοσιτετράωρο ενός αναγνώστη” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.

William Egginton, Μιγέλ ντε Θερβάντες, ο πρώτος συγγραφέας του σύγχρονου κόσμου, μτφρ. Πέτρος Γεωργίου, εκδόσεις Πατάκη, 2018 | Miguel de Cervantes, Δον Κιχώτης, μτφρ. Ηλίας Ματθαίου, εκδόσεις Εξάντας, 2018 (επανέκδοση) | Miguel de Cervantes, Δον Κιχότε ντε λα Μάντσα, μτφρ. Μελίνα Παναγιωτίδου, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2018 | Βιβλία

Το 2018 υπήρξε μια χρονιά που εκδοτικά ξεχώρισε για τη στροφή πολλών οίκων προς τους Έλληνες και ξένους κλασικούς συγγραφείς – άλλους ήδη γνωστούς ή/και μεταφρασμένους στη γλώσσα μας και άλλους άγνωστους ή ίσως λησμονημένους. Δεν ήταν βέβαια αυτή η μοναδική κατεύθυνση της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής, αλλά ήταν αυτή νομίζω που έδωσε τον τόνο. Ξεχωρίζω μεταξύ όλων τον Θερβάντες, ο οποίος το 2018 εμφανίστηκε εις τριπλούν στα βιβλιοπωλεία. Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφόρησε η εξαιρετικά ισορροπημένη μεταξύ εμβρίθειας και αναγνωσιμότητας μελέτη του William Egginton “Μιγέλ ντε Θερβάντες, ο πρώτος συγγραφέας του σύγχρονου κόσμου” (μτφρ. Πέτρος Γεωργίου). Στη λευκή σειρά των εκδόσεων Εξάντας επανακυκλοφόρησε ο “Δον Κιχώτης” στην πλούσια αλλά κάποτε ελευθεριάζουσα ως προς το πρωτότυπο μετάφραση του Ηλία Ματθαίου. Ενώ με την κυκλοφορία και του δεύτερου μέρους του “Δον Κιχότε ντε λα Μάντσα”, από τις εκδόσεις της Εστίας, ολοκληρώθηκε η σύγχρονη, λογοτεχνικά ευαίσθητη, ακριβής και τολμηρή μετάφραση της Μελίνας Παναγιωτίδου. Εκδόσεις που μας καλούν να επιστρέψουμε στον Θερβάντες, όχι μόνο για την εγγενή αξία του έργου του, μια και με τον Δον Κιχότη δεν εφηύρε απλώς τη μυθοπλασία όπως τη γνωρίζουμε και τη γράφουμε μέχρι σήμερα ακόμα, αλλά επειδή έγραψε, πιθανότατα, το απολαυστικότερο μυθιστόρημα όλων των εποχών.

5

Η Δήμητρα Δερμιτζάκη είναι σκηνοθέτης. Αυτή την περίοδο ετοιμάζει την δεύτερη σκηνοθεσία της στο έργο του Jean-Luc Lagarce, “Ακριβώς το τέλος του κόσμου” | Juste la fin du monde.

Simone Weil, Το πρόσωπο και το ιερό, μτφρ. Σταύρος Ζουμπουλάκη, εκδόσεις Πόλις, 2018 | Βιβλίο

Τον Ιούνιο του 2018, βρέθηκα να ζω σε ένα δάσος με έλατα και πεύκα. Κάποιο πρωί έπεσε στην αντίληψη μου το συγκεκριμένο βιβλίο της Simone Weil «Το πρόσωπο και το ιερό», σε μετάφραση Σταύρου Ζουμπουλάκη, το οποίο μόλις είχε κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πόλις. Το πρόσωπο της συγγραφέως στο εξώφυλλο καθώς και η σύνοψη στο οπισθόφυλλο με μαγνήτισαν. Ζήτησα από μία φίλη να μου το στείλει από την Αθήνα. Από την ημέρα που έφτασε στα χέρια μου, το έχω διαβάσει πολλές φορές. Κάθε φορά που περιπλανιόμουν σε μονοπάτια δύσβατα και συχνά ερημικά, ανάμεσα σε έλατα, πεύκα, χώμα και χρυσαφένια άμμο, κουβαλούσα μαζί μου αυτό το βιβλίο και διαβάζοντας το, ένιωθα πως περπατώντας βήμα-βήμα στον συνειρμικό Γολγοθά της Weil, έφθανα σε νέες, πάντα άγνωστες, κορυφές.  Στο βιβλίο θα βρείτε φράσεις πολεμικές: «Δεν υπάρχουν άλλα όρια στο θέλημά μας, έξω από την αναγκαιότητα της ύλης και την ύπαρξη των άλλων ανθρώπων γύρω μας. Κάθε φανταστική διεύρυνση αυτών των ορίων είναι απολαυστική, και επομένως υπάρχει απόλαυση σε κάθε τι που μας κάνει να ξεχνάμε την πραγματικότητα των εμποδίων. Γι’ αυτό ακριβώς οι αναστατώσεις, όπως ο πόλεμος ή ο εμφύλιος πόλεμος, που αδειάζουν τους ανθρώπους από την πραγματικότητα τους, που φαίνεται να τους κάνουν μαριονέτες, είναι τόσο μεθυστικές. Γι’ αυτό ακριβώς επίσης η σκλαβιά είναι τόσο ευχάριστη στους κυρίους». Υπάρχει στις σελίδες του όμως και η ομορφότερη φράση που διάβασα την χρονιά που πέρασε και η οποία φωτίζει ακόμα τα αστικά μου (πλέον) μονοπάτια: «Μόνο το φως που πέφτει διαρκώς από τον ουρανό δίνει στο δέντρο την ενέργεια να βυθίζει τις δυνατές ρίζες του βαθιά μέσα στη γη. Το δέντρο στην πραγματικότητα ριζώνει στον ουρανό».

6

H Άντζελα Δημητρακάκη είναι συγγραφέας και ιστορικός τέχνης. Διδάσκει θεωρία της σύγχρονης τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου | Το τελευταίο της βιβλίο «Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας (τιμήθηκε με το βραβείο Διηγήματος της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας 2017 του περιοδικού Ο Αναγνώστης). Σύντομα θα κυκλοφορήσει το νέο της βιβλίο «ΤΙΝΑ» από την Εστία.

Louise Toupin, Wages for Housework: A History of an International Feminist Movement 1972 – 77, μτφρ. Kathe Roth, Pluto Press, Λονδίνο 2018 | Βιβλίο

Μετά από δώδεκα χρόνια έρευνας και ταξιδιών σε Βόρεια Αμερική (ειδικά Καναδά) και Ευρώπη (ειδικά Ιταλία), η Louise Toupin δημοσίευσε φέτος τον ‘χαμένο κρίκο’ των εναλλακτικών φεμινιστικών κινημάτων της δεκαετίας του ’70 που συνέθεσαν την εκστρατεία Wages for Housework [Μισθοί για την Οικιακή Εργασία]. Η ανάγνωση μπορεί να γίνει μόνο με βαθιά συγκίνηση από τις νεότερες γενιές φεμινιστριών, τόσο στον αντι-καπιταλιστικό χώρο όσο και αλλού – αν και τόσο τα κείμενα της εποχής που περιλαμβάνονται στο βιβλίο όσο και η εξαιρετική και καθόλου ακαδημαϊκή ανάλυση της Toupin καθιστούν σαφές ότι τα οράματα των συγκεκριμένων φεμινιστικών κύκλων δεν είναι συμβατά με τον καλούμενο ‘νεοφιλεύθερο φεμινισμό’. Το ενδιαφέρον για το υπερ-κίνημα Μισθοί για την Οικιακή Εργασία υπήρξε έντονο από το 2000 και εξής, και, για ευνόητους λόγους, εντονότερο μετά την οικονομική κρίση του 2008, όταν αναδύεται ένα νέο αντικαπιταλιστικό φεμινιστικό κίνημα σε πολλά μέρη του κόσμου (που τελευταία οργανώνεται γύρω από την Διεθνή Απεργία των Γυναικών/International Women’s Strike). Ειδικότερα στην τέχνη και στην θεωρία της τέχνης, κείμενα των Silvia Federici, Mariarossa Dalla Costa και άλλων ηγετικών μορφών του Ιταλικού Φεμινισμού, που διαμορφώνεται μέσα από τον ‘άλλο’ Μαρξισμό της Ιταλικής Αυτονομίας, επιδρούν ως προς την επανένταξη της θεωρίας της κοινωνικής αναπαρωγωγής/social reproduction theory σε σύγχρονους αγώνες και στη σύσταση ενός νέου, συλλογικού φεμινιστικού υποκειμένου. Στο βιβλίο της Toupin βρίσκουμε τις ρίζες αυτής της ρηξικέλευθης σκέψης, κατανοούμε την εξέλιξη, τα ζητούμενα, αλλά και την σταδιακή περιθωριοποίηση (ως τον τρέχοντα αιώνα) των ιδεών των μαχητικών εκείνων φεμινιστριών. Ελπίζω το βιβλίο να μεταφραστεί και στα ελληνικά, και θα έλεγα ότι επείγει, βλέποντας πόσο μακριά είναι πλέον (δεν ήταν πάντα) η ελληνική κοινωνία από ένα διάλογο με τον ριζοσπαστικό δυτικό φεμινισμό του ’70 όπως παρατίθεται σε αυτό το βιβλίο-θησαυρό.

7

Η Καλλιόπη Δήμου είναι αρχιτέκτονας. Μαζί με τον Sorin Istudor διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο skaarchitects.

Πέρσες, του Αισχύλου | Θέατρο, Ηρώδειο, 2018 | Σκηνοθεσία/Μουσική Δραματουργία: Άρης Μπινιάρης | Μετάφραση: Παναγιώτης Μουλλάς  | Σκηνικά: Κωνσταντίνος Λουκά | Κοστούμια: Ελένη Τζιρκαλλή | Κινησιολογία: Λία Χαράκη | Σχεδιασμός Φωτισμών: Γεώργιος Κουκουμάς | παίζουν: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Χάρης Χαραλάμπους, Νίκος Ψαρράς, Αντώνης Μυριαγκός

Οι “Πέρσες” του Αισχύλου στο Ηρώδειο σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη ήταν για μένα το καλλιτεχνικό στιγμιότυπο/γεγονός του 2018. Με τη μουσική ως βασικό όχημα, ο σκηνοθέτης συνέθεσε την κίνηση και τον ποιητικό λόγο σε μια σύντομη, πυκνή και δυνατή παράσταση. Η αναπαράσταση και η περιγραφή της ανθρώπινης αλλαζονείας, της καταστροφής, του θρήνου και της φρόνησης με συγκίνησαν και μου υπενθύμισαν την απήχηση που μπορεί να έχει το αρχαίο δράμα στον σύγχρονο κόσμο. Το 2018 μου αποκάλυψε έναν νέο σκηνοθέτη και μια γενιά που θέλει να ξαναβρεί την ουσία της συζήτησης χρησιμοποιώντας τη μαγεία της τέχνης και του θεάματος. 

8

Ο Γιάννης Δούκας είναι ποιητής. Το τελευταίο του βιβλίο «Το σύνδρομο Σταντάλ» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.

Seamus Heaney: Listen Now Again | Άκου τώρα ξανά | Έκθεση, Bank of Ireland Cultural and Heritage Centre, Δουβλίνο | Συνδιοργάνωση: National Library of Ireland (NLI), the Department of Culture, Heritage and the Gaeltacht and Bank of Ireland | 2018-2021

Οι ακροτελεύτιες λέξεις απ’ «Το καλάμι της βροχής» (“The rain stick”) του Σέιμους Χίνι δίνουν τον τίτλο της στην έκθεση που αφιερώνεται στη μνήμη και το έργο του: Listen now again” ή, αλλιώς, “Άκου τώρα ξανά“. Κι αν τίθεται το ερώτημα του πώς «υλοποιείται» μια λογοτεχνική διαδρομή, πώς μετατρέπεται σε αφήγηση εκθεμάτων και πώς αποκαλύπτει το πρόσωπο και τις κλωστές του λέξεις, πώς, δηλαδή, ανοίγει το βιβλίο μπροστά μας και μας μαθαίνει την ανάγνωση, η έκθεση μας απαντά εξαρχής, καθώς μας πλαισιώνει με τοπία: εκεί που έζησε ο Χίνι, εκεί που καθορίστηκε, που κοίταξε βαθιά, απ’ το Μπελάχι των παιδικών του χρόνων ως τα μέρη που, διασχίζοντάς τα μ’ αυτοκίνητο, χτυπούσε το τιμόνι ρυθμικά, συνθέτοντας τους στίχους από μέσα του.

Κι από τις επιτοίχιες φωτογραφίες στις προθήκες, αυτόπτες της ζωής του, βλέπουμε τις αναφορές του εν εξελίξει, τους ανθρώπους του, την πανταχού παρούσα σύνευνο Μαρί και τα παιδιά τους, τους προγόνους του, ψυχές εφέστιες, προστάτιδες γενιές, το πώς αγγίζει τη γραφή ως τρόπο του ένδον σκάπτε, τις πρώτες ύλες του, την τύρφη καύσιμο βγαλμένο από τη γη, βλέπουμε το καλάμι της βροχής, το αγγίζουμε, ακούμε τη φωνή του και βλέπουμε το ποίημα γενετικά, σ’ όλα τα στάδιά του, από διαγραφές και διορθώσεις με το χέρι του, μέχρι τα πρώτα εξώφυλλα, αντίτυπα σε πτήση, το έναυσμα αγκαλιά με το επίτευγμα, πυλώνες της ζωής του, παραθέματα, αγαπημένα ακούσματα, στιγμές (τις ταπεινές, τις δοξασμένες) και κάρτες γιορτινές και χειροποίητες. Και τελικά, αυτό το Μη φοβάσαι, τα τελευταία του λόγια στη Μαρί, Don’t be afraid κατάφωτο στην έξοδο, και γύρω του χειρόγραφες σημειώσεις απ’ τους αναχωρούντες επισκέπτες που υπομνηματίζουν, σεβαστικά, αυτά που μόλις διάβασαν. Κι είναι όλο το αμείωτο, κι ας έχει επαναληφθεί χίλιες φορές: μια μουσική που, ως τώρα, δεν θα ’χαμε ποτέ διανοηθεί ν’ αναζητήσουμε και να αφουγκραστούμε.

9

Ο Βασίλης Δρόλιας είναι συγγραφέας και αστροφυσικός. Το τελευταίο του βιβλίο «Nyos» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.

Honoré de Balzac, Η Μοντέστ Μινιόν, μτφρ. Έφη Κορομηλά, εκδόσεις Gutenberg, 2018 | Βιβλίο

Plus ça change, plus c’est la même chose λένε οι Γάλλοι, και ο καλύτερος τρόπος για να δεί την εκδήλωση αυτή του αποφθέγματος είναι να ψάξει στην λογοτεχνία του παρελθόντος για τα αισθήματα και τις συνήθειες της εποχής μας. Από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το Μόντεστ Μινιόν του Ονορέ ντε Μπαλζάκ που εκδόθηκε πρόσφατα απ΄τις εκδόσεις Gutenberg. Αν και γραμμένο το 1844 το βιβλίο σε γεμίζει με μια φρεσκάδα που σε αναγκάζει να γυρίσεις στην πρώτη σελίδα για να σιγουρευτείς για την ημερομηνία της πρώτης έκδοσης. Ο σημερινός αναγώστης πίσω από την ιστορία θα αναγνωρίσει συμπεριφορές που βρίσκονται παντού γύρω μας στήν εποχή του facebook αλλά θα μπορέσει να δει πολλά επίπεδα κρίσης και κριτικής της λογοτεχνίας και των λογοτεχνών που αγγίζουν – πίσω απ΄την απλή σάτιρα – χαρακτήρες και καταστάσεις που βλέπουμε και εμείς δίπλα μας σήμερα. Ο Μπαλζάκ, μάστορας της γραφής και των χαρακτήρων αφήνει ένα σύνολο που δύσκολα θα μπορούσε να μιμηθεί κάποιος. Είναι κι αυτό κάτι που όσο και να αλλάζει ο αναγνώστης δεν αλλάζει στην ανάγνωσή του. 

10

Η Όλγα Ιωάννου είναι αρχιτέκτονας, υποψήφια διδάκτορας ΕΜΠ. Μαζί με τον Γιώργο Καρβέλα διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο Ioannou Karvelas Architects.

We Make The City Festival | Φεστιβάλ, Pakhuis de Zwijger, Άμστερνταμ | 20-24 Ιουνίου 2018 | Edible Roof Tour | Βόλτα με ποδήλατο, Άμστερνταμ | 23 Ιουνίου 2018

Τη χρονιά που πέρασε είχα τη χαρά να συμμετέχω στο πρώτο We Make The City Festival στο Άμστερνταμ σε συνεργασία με το περιοδικό A10 new European architecture και την Anna Yudina στη συνάντηση με τίτλο Architecture of Connection: Design Solutions to Urban Loneliness. Καθώς ήταν η πρώτη χρονιά διοργάνωσης του φεστιβάλ, δεν ήξερα ακριβώς τί να περιμένω, όμως τελικά η συνολική εμπειρία αποδείχτηκε συναρπαστική: μέσα από πολυάριθμες οργανωμένες δράσεις και εκθέσεις σε όλη την πόλη, καθώς και με συναντήσεις με εκατοντάδες ομιλητές από όλο τον κόσμο στο Pakhuis de Zwijger -με πρωτοβουλία του οποίου διοργανώθηκε το φεστιβάλ-, όλοι όσοι βρεθήκαμε εκεί είχαμε τη δυνατότητα να δούμε και να συζητήσουμε το πώς μπορεί κανείς ως πολίτης να αναλάβει ενεργό ρόλο και να συν-διαμορφώσει την πόλη που ζει μαζί με άλλους. Λέξη-κλειδί, ο όρος συνεργασία ως η κύρια αρχή που διέπει τον αστικό σχεδιασμό και οργανώνει τη ζωή στην Ολλανδία.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στην εκδήλωση Edible Roof Tour που αφορούσε την εκμετάλλευση των δωμάτων ως κήπους καλλιέργειας βρώσιμων φυτών, μια υπέροχη δίωρη βόλτα με ποδήλατο με προγραμματισμένες στάσεις σε ταράτσες ξενοδοχείων και εστιατορίων που υιοθέτησαν αυτήν την πρακτική και που σήμερα καλλιεργούν συστηματικά πολλά από τα υλικά που χρησιμοποιούν στα επίσημα μενού τους. Η περιήγηση ξεκίνησε από το Circl στην περιοχή Zuidas με επικεφαλής την Kelai Diebel από την εταιρεία MOSS που είναι υπεύθυνη γι αυτές τις εγκαταστάσεις και περιελάμβανε τα ξενοδοχεία Hopp και ZOKU όπως και το εστιατόριο Vermeer. Οι πρότυποι αυτοί κήποι είναι μια επιτυχής έκφραση της αρμονικής συνεργασίας μεταξύ πολλών φορέων: αφενός αναβαθμίζουν αισθητικά τα δώματα των ξενοδοχείων και συνολικά την εικόνα της πόλης από ψηλά, αλλά παράλληλα αποτελούν και την κύρια πηγή για πολλά από τα υλικά που χρησιμοποιούν οι σεφ που είναι και οι κύριοι εμπνευστές τους. Οι σεφ αγαπούν να έχουν αυτούς τους μικρούς αστικούς κήπους που τους επιτρέπουν να έχουν μια άμεση σχέση με τα υλικά που χρησιμοποιούν, κι εμείς θαυμάσαμε το υψηλό αισθητικό αποτέλεσμα, τις υπέροχες γεύσεις των πιάτων που μας προσφέρθηκαν για να δοκιμάσουμε, αλλά και την εμπειρία να βλέπεις τέτοιες πρωτοβουλίες να ανθίζουν, κυριολεκτικά και μεταφορικά.   

11

Ο Γιάννης Καλαβριανός είναι σκηνοθέτης. Στις 21 Ιανουαρίου θα κάνει πρεμιέρα το νέο του έργο «Κουμ Κουάτ» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Το θεατρικό έργο «Γρανάδα» (κείμενο-σκηνοθεσία), σε παραγωγή της Εταιρείας Θεάτρου Sforaris, παίχτηκε ως τα μέσα Δεκεμβρίου στο Θέατρο του Νέου Κόσμου για δεύτερη σεζόν. Το έργο του «Γιοι και κόρες» κέρδισε το Βραβείο δραματουργίας ελληνικού έργου Κάρολος Κουν 2014.

Relax… Mynotis | Θεατρική Παράσταση | Θέατρο Τέχνης, 2018 (επανάληψη) | Σκηνοθεσία: Βασίλης Παπαβασιλείου | Σκηνογραφία: Κώστας- Ηρακλής Γεωργίου | Φωτισμοί : Ελευθερία Ντεκώ | παίζουν: Βασίλης Παπαβασιλείου & Γιάννος Περλέγκας | Ελένη, του Γιάννη Ρίτσου |Θεατρική Παράσταση | Θέατρο Τέχνης, 2018 (επανάληψη) | Σκηνοθεσία: Βασίλης Παπαβασιλείου | Σκηνογραφία: Μαρί-Νοέλ Σεμέ | Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ | παίζουν: Βασίλης Παπαβασιλείου και Νίκος Σακαλίδης | Τους ζυγούς λύσατε | Θεατρική Παράσταση | Θέατρο Τέχνης, 2018 | Κείμενο-Σκηνοθεσία-Ερμηνεία: Βασίλης Παπαβασιλείου | Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ

Ανάμεσα στα αρκετά και ενδιαφέροντα καλλιτεχνικά γεγονότα της χρονιάς που μας αφήνει, δεν θα μπορούσα να μην ξεχωρίσω την τριπλή παρουσία του Βασίλη Παπαβασιλείου, με την “Ελένη“, το “Relax…Mynotis” και το “Τους ζυγούς λύσατε“, στο Θέατρο Τέχνης. Ο Παπαβασιλείου είναι μία ξεχωριστή περίπτωση του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού και κάθε συνάντηση μαζί του αποτελεί εκκίνηση για συζητήσεις, ζωηρούς διαλόγους και επανατοποθέτηση απόψεων. Η σκηνική του παρουσία, σε αντίστοιχα υψηλό επίπεδο όπως και τα κείμενά του, μας υπενθυμίζει κάθε φορά την προέλευση της ίδιας της θεατρικής τέχνης, θέτοντας αναπόφευκτα ζητήματα σύγκρισης με την τρέχουσα τάση της αποθεατροποιημένης βαρετής υποκριτικής.  

12

O Λευτέρης Καλοσπύρος είναι συγγραφέας. Για το μυθιστόρημα “Η μοναδική οικογένεια”, το πρώτο του βιβλίο που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Πόλις το 2013, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα καθώς και με το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου του περιοδικού “Ο Αναγνώστης”.

Empty Frame, Who Wants to Ride the Horse | Παραγωγή: Empty Frame, Στέφανος Δουβίτσας | Ηχογράφηση/μίξη: Στέφανος Δουβίτσας / Γιώργος Καρυώτης (Peter Pan’s Garden, Sierra Studios) | Mastering: Γιάννης Χριστοδουλάτος (Sweetspot Productions) | Artwork: Λουίζα Καραγεωργίου | ALBUM σε CD, βινύλιο και ψηφιακή μορφή από την bminorecs, 2018

Σε μια χρονιά κατά την οποία οι δίσκοι που κυκλοφόρησαν οι John Zorn (δεν είναι ακριβώς «δίσκος» το “The Book Beri’ah”, περισσότερο φέρνει σε δεκάτομο μυθιστόρημα), Kamasi Washington, North Atlantic Oscillation, Nine Inch Nails, Julia Holter, Brad Mehldau, Ryley Walker, Spock’s Beard, Deafheaven, Alice in Chains, και Last Drive, κατάφεραν, έστω προσωρινά, να μεταφέρουν τον ακροατή που υπογράφει το παρόν κείμενο σε καταπράσινες αγχολυτικές ζώνες, όπου πάντως η μακάρια, παθητική ακρόαση τιμωρείται ως έγκλημα, μια μπάντα, εγχώρια, αγγλόφωνη, αλλά ακόμη όχι γνωστή, όπως π.χ. οι Last Drive, ξεχώρισε για το εκρηκτικό της ξεπέταγμα. Οι Empty Frame είναι μια μπάντα πρώτης κατηγορίας από το ντεμπούτο της ήδη, όμως με τον τρίτο της δίσκο (ή πέμπτο, αν προσθέσουμε και τα δυο soundtrack), “Who Wants to Ride the Horse”, εκτοξεύτηκε σε μια ελίτ μοντέρνων ελληνικών σχημάτων που τιθασεύουν το ταλέντο, τις γνώσεις και, κυρίως, τον ενθουσιασμό τους, στην υπηρεσία της υπέρτερης αρχής της συνθετικής αρτιότητας. Μολονότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε μ’ ένα art-rock concept άλμπουμ, η αίσθηση που αποκομίζει ο υποψιασμένος ακροατής είναι αυτή της μεγάλης σύνθεσης, της μεγάλης αφήγησης, όπου ακόμη κι αν δεν υπάρχουν κινούμενες γέφυρες κι επαναλαμβανόμενα μοτίβα, κάθε κομμάτι φαντάζει αναγκαίο – και τίποτε άλλο δεν θα μπορούσε να μπει στη θέση του. Πρόκειται για το πιο αιχμηρό, γωνιώδες άλμπουμ ενός συγκροτήματος που ποτέ δεν στρογγύλεψε τον ήχο του, εκείνο με τις λιγότερες αναφορές στους Beatles, με την πιο πειστική ατμόσφαιρα και τις πλέον βροντερές διακυμάνσεις. Όσο μεγαλώνω τόσο περισσότερο εκτιμώ τη σαφήνεια που απορρέει από ένα πολύπλοκο σχέδιο και τόσο περισσότερο ενθουσιάζομαι όταν με κάθε νέα ακρόαση ανακαλύπτω μια λεπτομέρεια που μου είχε ξεφύγει. Ο φετινός δίσκος των Empty Frame είναι ένα μικρό έπος καλοδουλεμένων λεπτομερειών, μα πάνω απ’ όλα, μια εξαίσια, πρωτότυπη σύνθεση με κορυφώσεις ατόφιας ευαισθησίας.

13

Η Θάλεια Καραμολέγκου είναι
ραδιοφωνικη παραγωγός & δημοσιογράφος- athens voice radio 102.5 (κάθε βράδυ 20.00-22.00 Δευτ-Παρ) και athens voice (official).

Dirtmusic | Συναυλία, Temple, Γκάζι | 9 Νοεμβρίου 2018

Εκπνοή 2018. Αν υπάρχει κάτι που ευχαριστήθηκα περισσότερο απ’όσο τα προηγούμενα χρόνια, είναι οι συναυλίες. Με αίσθημα και ένταση διονυσιακή, αποτυπώθηκε το live των Dirtmusic στο προσωπικό μου καλειδοσκόπιο, όπου ανατρέχω κάθε φορά που θέλω να δίνω έμφαση στις χαρές της ζωής μας στην πόλη που αγαπάμε να μισούμε. Φουλ ‘’ουρμπάνια’’ αλλά για πολίτες του κόσμου (που λέγαμε παλιά). Κάποιοι το εννοούν, δεν παίζουν απλώς με τις λέξεις χάριν εντυπωσιασμού. Και ταξιδεύουν και ακούν μουσική παραδοσιακή από πρωτογενείς πηγές και τη ζυμώνουν με τα δικά τους υλικά και η τροχιά των δρόμων σε παίρνει μαζί της. Παλιοί και νεότεροι γνώριμοι, παλιές, δυνατές αγάπες με νέους κώδικες πέρασαν απ’ τα μέρη μας αυτόν τον χειμώνα για ένα γενναιόδωρο κάλεσμα στην ηλεκτρική, πολυρρυθμική δίνη τους. Αν η έκσταση είναι το ιδεατό ζητούμενο σε μια συναυλία, εδώ ήταν ο πυρήνας της: Chris Eckman, Hugo Race, Mourat Ertel.

14

Η Τόνια Κατερίνη είναι αρχιτέκτονας και πρώην πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ – ΠΕΑ (Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών – Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων).

Paco Ignacio Taibo II, ’68 Μεξικό, μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδόσεις Άγρα, 2018 | Βιβλίο

Το ‘68 είναι μια χρονολογία σταθμός στην ιστορία η οποία, στην ευρωκεντρική μας αντίληψη παραπέμπει άμεσα στο γαλλικό Μάη. Για αυτό το ’68 του Τάιμπο είναι κατ’ αρχήν μια μοναδική μαρτυρία για μια εξέγερση που κράτησε 123 μέρες και ξέρουμε πολύ λίγα γι αυτή. Ο Τάιμπο δεν είναι παρατηρητής, είναι κομμάτι αυτής της εξέγερσης για αυτό και δίστασε για χρόνια να δημοσιοποιήσει αυτές τις σκέψεις – ημερολόγιο, μέχρι την ημέρα που στη συνάντηση του με τους σημερινούς φοιτητές που αγωνίζονται πείστηκε πως οι αναμνήσεις του δεν είναι δικές του. Ο Τάιμπο με μια γλώσσα απλή, χωρίς περιστροφές, αλλά με πάθος μας μιλάει για το ξεκίνημα, την οργάνωση, τις δυσκολίες, τις αντιφάσεις, τις νίκες, τα λάθη, την επιρροή, το φόβο, την ήττα. Μας μιλάει για τις ομάδες , αλλά και για τα πρόσωπα. Μας μιλάει για τη μαγεία της εξέγερσης. Το κριτικό βλέμμα του Τάιμπο, ακόμα και στις στιγμές της πιο μεγάλης απελπισίας, δεν οδηγείται ποτέ στη ματαιότητα. Ξέρει πως τέτοιες στιγμές αρκούν για να «μας κρατούν πεισματάρηδες μέσα σ’ ένα έδαφος υποταγής» να φτιάχνουν «ένα αναπόφευκτο σημείο αναφοράς χρήσιμο για την περηφάνια, την ενοχή και τη σύγκριση». Διαβάζοντας αυτό το μικρό βιβλίο ήταν σαν να έβγαλα το κεφάλι μου έξω από το νερό των παραδοχών της ήττας και να πήρα μια γερή ανάσα.

15

Ο Δημήτρης Κατσουρίνης ανήκει στο Εργαστηριακό και Διδακτικό προσωπικό του Ε.Μ.Π. Το μυθιστόρημα του «Φτηνά μαργαριτάρια» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οκτώ.

Ίταλο Σβέβο, Η Συνείδηση του Ζήνωνα, μτφρ. Έφη Καλλιφατίδου, εκδόσεις Αντίποδες, 2018 | Βιβλίο

Μέσα από τον ανελέητο μονόλογο του Ζήνωνα, ενός απολαυστικού και ενίοτε απολαυστικά εκνευριστικού χαρακτήρα, αναδεικνύεται το χαοτικό σύμπλεγμα μύχιων σκέψεων, εμμονών, φόβων, αντιφάσεων και ανομολόγητων προσωπικών στοιχημάτων, που αποτελεί το καύσιμο της συμπεριφοράς και των επιλογών μας. Στις σελίδες του κλασικού αυτού μυθιστορήματος, ο συγγραφέας ξετυλίγει το κουβάρι της ανθρώπινης ψυχής με φόντο τις δαιδαλώδεις νοητικές διεργασίες που ενεργοποιούνται για να τη «διαχειριστούν». Το εντυπωσιακό είναι ότι ένα τόσο απαιτητικό και σύνθετο εγχείρημα μοιάζει απλό χάρη στην αριστοτεχνική αφήγηση του Σβέβο που κυλά αβίαστα (το βιβλίο διαβάζεται σχεδόν απνευστί). Στον πυρήνα της βρίσκεται το χιούμορ. Μια διαρκής τάση για (αυτο)σαρκασμό διατρέχει τις σελίδες, είτε ως εγγενές στοιχείο της ευμετάβλητης ιδιοσυγκρασίας του κεντρικού χαρακτήρα, είτε ως εργαλείο αντιμετώπισης της τραγικότητας της ζωής. Η αποτίναξη κάθε ίχνους σοβαροφάνειας, όχι μόνο δεν υποσκάπτει, αλλά αντιθέτως ενισχύει τη βαρύτητα και τη σπουδαιότητα του βιβλίου. Στην υποτιθέμενη αυτοβιογραφία του Ζήνωνα Κοζίνι του ευκατάστατου έμπορου από την Τεργέστη κάποιοι, περίπου εκατό χρόνια αργότερα, αναγνωρίσαμε οικείους μηχανισμούς παραγωγής νευρώσεων, γνώριμες ψυχολογικές διακυμάνσεις και μια αντίστοιχη αβεβαιότητα στη χάραξη μιας συγκεκριμένης και σαφώς ορισμένης πορείας στο χώρο και τον χρόνο που έχουμε στη διάθεση μας.

16

H Κατερίνα Κέντρου είναι μουσικός. Με το σχήμα Katerina Kentrou Τrio παίζουν μπλουζ και τζαζ σε μουσικές σκηνές της Αθήνας.

Laurie Anderson and Kronos Quartet, Landfall | ALBUM σε CD, βινύλιο και ψηφιακή μορφή από την Nonesuch Records, 2018

«Όλα τα πράγματα που τόσο προσεκτικά φύλαξα όλη μου τη ζωή, έγιναν σκουπίδια. Και σκέφτηκα: Τι ωραίο. Τι μαγικό. Και τι καταστροφικό.» Laurie Anderson, Landfall. Το Landfall αποτελεί το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα της συνεργασίαςμεταξύ της Laurie Anderson και του κουαρτέτου εγχόρδων Kronos Quartet. Έμπνευση για το άλμπουμ αποτέλεσε ο τυφώνας Sandy που έπληξε την Αμερική τον Οκτώβριο του 2012, κόστισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους και κατέστρεψε περιουσίες, μεταξύ των οποίων και το διαμέρισμα της Laurie Anderson στη Νέα Υόρκη. Η Anderson αφηγείται την καταστροφή συνθέτοντας ένα σκοτεινό-και σε σημεία δυσάρεστο- μουσικό σύμπαν ηλεκτρονικών ήχων, ακουστικών οργάνων και φωνής, στο οποίο οι στίχοι επιπλέουν όπως τα συντρίμμια σε έναν χείμαρρο. Οι τίτλοι των τριάντα κομματιών του άλμπουμ διηγούνται και αυτοί με τη σειρά τους την ιστορία της καταστροφής, ισορροπώντας μεταξύ ρεαλισμού και υπερρεαλισμού, ντοκιμαντέρ και ποίησης.

17

Η Μαρίνα Κονταρά σπούδασε Ιστορία στην Αθήνα και εργάζεται ως υπάλληλος στις Βρυξέλλες.

Beyond Klimt, New Horizonw in Central Europe, 1914-1938 | Έκθεση, BOZAR/Centre for Fine Arts, Βρυξέλλες | 21 Σεπτεμβρίου 2018 – 20 Ιανουαρίου 2019 | Berlin. 1912-1932 | Έκθεση, Royal Museums of Fine Arts of Belgium, Βρυξέλλες | 5 Οκτωβρίου 2018 – 27 Ιανουαρίου 2019

Το 2018 συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από το τέλος του Μεγάλου πολέμου, όπως ονομάστηκε ο Α’ Παγκόσμιος, πριν προκύψει ο Β’ που ήταν πολύ μεγαλύτερος. Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος έχει σημαδέψει ανεξίτηλα την περιοχή του Βελγίου, της Ανατολικής Γαλλίας και των γερμανικών όμορων περιοχών: εδώ έγιναν οι μάχες, εδώ στήθηκαν τα χαρακώματα. Οι κοινωνίες αυτές κατόπιν βίωσαν με πολύ έντονο τρόπο τις συνέπειες του πολέμου, την ανεργία, τη φτώχια και τους μισοτρελαμένους και ανάπηρους στρατιώτες. Η τέχνη του μεσοπολέμου είναι γεμάτη από τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο -και την Οκτωβριανή επανάσταση δευτερευόντως. Τέτοια κορυφαία ιστορικά γεγονότα δεν αφήνουν ανεπηρέαστη την τέχνη: νέα ρεύματα γεννήθηκαν, η ανάγκη να βρεθούν καινούριες φόρμες και καινούρια γλώσσα για να αποτυπωθεί το συναίσθημα και το βίωμα της φρίκης ήταν μεγάλη. Τα παλιά σχήματα δεν έφταναν πια: Dada, Bauhaus, φουτουρισμός και υπερρεαλισμός μπήκαν δυναμικά στη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική, τη λογοτεχνία και εισήγαγαν καινούριες μορφές όπως το κολλάζ. Με την ευκαιρία αυτή, δύο σημαντικές εκθέσεις συμβαίνουν αυτές τις μέρες στις Βρυξέλλες.

Η πρώτη στρέφεται γύρω από τον Γκούσταφ Κλιμτ και παρουσιάζει έργα καλλιτεχνών τους οποίους επηρέασε είτε φορμαλιστικά είτε ως προς το περιεχόμενο, μέσα στο κλίμα της κατάρρευσης της Αυστροουγγαρίας και της δημιουργίας νέων κρατών που τονίζουν εθνικές ταυτότητες μέχρι τότε καταπιεσμένες ή παραμελημένες. Κλιμτ, Κόκοσκα, Σίλε και άλλοι κινούνται μεταξύ στο όριο των εθνικών και κοινωνικών ταυτοτήτων και αυτό αποτυπώνεται στο έργο τους. Η δεύτερη μας ταξιδεύει στο Βερολίνο του μεσοπολέμου, και στην αβανγκάρντ ατμόσφαιρα των καμπαρέ και του σουίνγκ, την πυρετώδη δημιουργικότητα των λογοτεχνικών περιοδικών, των φιλολογικών καφενείων και των τζαζ μελωδιών που συνδυάζονται και συνομιλούν με τα κινήματα που αναπτύσσονται στους εργασιακούς χώρους και ενάντια στην άνοδο του φασισμού ειδικά μετά το κραχ του ’29. Πίνακες, αφίσες, εξώφυλλα, προκηρύξεις, αλλά και φιλμ και μουσική – όλα παρουσιάζονται. Η έκθεση ξεκινάει με μια εισαγωγή στα βασικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα της περιόδου, μας περνάει μέσα από την αναπαράσταση ενός καμπαρέ (το οποίο λειτουργεί κανονικά, σαν χώρος εκδηλώσεων και παραστάσεων όσο τρέχει η έκθεση) για να μας πάει μετά στο κυρίως μέρος με τα εκθέματα. Η έκθεση παρουσιάζει ακόμα ιδιαίτερο μουσειολογικό ενδιαφέρον, καθώς είναι δομημένη με τρόπο που ο επισκέπτης να μπορεί να οργανώσει τη διαδρομή του κατά την προτίμησή του. Επίσης, στο μεγαλύτερο κομμάτι της έκθεσης, οι εικόνες στατικές ή κινούμενες συνοδεύονται από ήχο ή και μουσική.

18

Η Κατερίνα Κοτζιά είναι αρχιτέκτονας, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Μαζί με την Κορίνα Φιλοξενίδου διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο K&K Architects.

Ian Cheng, Emissary Forks At Perfection |Έκθεση, Fondation Louis Vuitton, Βενετία | 24 Μαΐου – 19 Μαρτίου 2019

Τέλος Μαΐου στην Βενετία για την Biennale αρχιτεκτονικής, περπατάμε αγκομαχώντας στην ζέστη. Ψάχνοντας εδώ και εκεί, προσπαθούμε να χωρέσουμε στην τετραήμερη διαμονή στην πόλη και το τελευταίο ”παράλληλο γεγονός”. Στο πλαίσιο αυτής της αναζήτησης βρεθήκαμε στον οίκο Louis Vuitton, μπροστά σε μια οπτικοακουστική προβολή, ψηφιακή προσομοίωση μιας σκηνής στη φύση που τα πρώτα δύο – τρία λεπτά νομίζει κανείς πως εκτυλίσσεται στο περιβάλλον ενός τυπικού video game. Αρκετή ώρα αργότερα και ενώ η κινούμενη εικόνα η οποία αναπαριστά -κατά κάποιον τρόπο- ένα χιονισμένο τοπίο όπου κάθε τόσο τριγυρίζουν σκυλιά, με έχει παρασύρει στον εσωτερικό της ρυθμό, καταλαβαίνω ότι τίποτα σε αυτήν την προβολή δεν πρόκειται στην συνέχεια να επαναληφθεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Ίσως αυτή η τεχνολογική δυνατότητα -που επιτρέπει να δημιουργούνται ιστορίες όπου ψηφιακά πλάσματα διαντιδρούν μεταξύ τους και συνδιαλέγονται με το τεχνητό περιβάλλον σε άπειρα δυνητικά σενάρια- να είναι το στοιχείο που κάνει το έργο του Αμερικανού καλλιτέχνη Ian Cheng τόσο εντυπωσιακά εξωπραγματικό. Είναι όμως ταυτόχρονα αυτό το χαρακτηριστικό που καθιστά το έργο οικείο και πραγματικό. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, κουνούσε το αεροπλάνο. Όσο αυτό συνέβαινε, έβλεπα και άκουγα ξανά και ξανά το βίντεο της προβολής που είχα τραβήξει με το κινητό. Ήταν το μόνο πράγμα που είχα διαθέσιμο να με καθησυχάζει.

19

Η Ματούλα Κουστένη είναι δημοσιογράφος και συνεργάζεται με την LIFO και την Εφημερίδα των Συντακτών.

Akram Khan, Xenos | Χορός, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση | 21-28 Φεβρουαρίου 2018 | Σκηνοθεσία, Χορογραφία & Ερμηνεία: Akram Khan | Σκηνογραφία: Mirella Weingarten | Σχεδιασμός Φωτισμών: Michael Hulls | Σχεδιασμός Κοστουμιών: Kimie Nakano | Πρωτότυπη Μουσική Επένδυση & Σχεδιασμός Ήχου: Vincenzo Lamagna | Δραματουργία: Ruth Little | Συγγραφή Κειμένων: Jordan Tannahill | Χορευτής: Akram Khan | Μουσικοί: Nina Harries (κοντραμπάσο & φωνητικά), Andrew Maddick (βιολί), B C Manjunath (κρουστά & φωνητικά κρουστά [konnakol]), Tamar Osborn (βαρύτονο σαξόφωνο), Aditya Prakash (vocals)

Μια σπουδαία καριέρα, που ξεκίνησε στα προάστια του Γουίμπλεντον έγραψε στην Αθήνα το φινάλε της. Ο Ακραμ Καν αποχαιρέτησε μια αδιανόητη καριέρα κάνοντας παγκόσμια πρεμιέρα για την τελευταία του χορογραφία στην Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (Φεβρουάριο). Ο μικροκαμωμένος Βρετανός και μέγας σταρ του λονδρέζικου Sadler’s Wells, ο χορογράφος που καθόρισε όσο λίγοι την χορευτική φιλοσοφία επί δύο δεκαετίες αποφάσισε το 2018 να εγκαταλείψει τις μεγάλες, απαιτητικές χορογραφίες για να περιοριστεί σε μικρούς ρόλους και cameo. 

Το τελευταίο του μεγάλο σόλο, μια ελεγεία για την αναζήτηση ταυτότητας και την αυτογνωσία, ήταν γεμάτη προσωπικές ιστορίες των στρατευμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και είχε τίτλο «Xenos». Ως ξένο, πάντως, δεν τον είδαμε ποτέ. Από τα άγουρά του χρόνια που ερχόταν στο Φεστιβάλ Χορού της Καλαμάτας μέχρι τα θριαμβευτικά του καλοκαίρια στο Ηρώδειο παρέα με την Σιλβί Γκιλέμ, ο Ακραμ Καν ήταν και θα είναι πάντα ο κορυφαίος χορογράφος της γενιάς του, εκείνος που ενσωμάτωσε στον χορό του αρχαίες παραδόσεις, που μας ψιθύρισε στίχους ποιητών, που μας χόρεψε τα πιο μαγικά παραμύθια, που μας αποχαιρέτησε στην Στέγη με -ακόμα- μία αριστουργηματική σωματική αφήγηση. 

20

H Βασιλική Κυπραίου είναι ηθοποιός. Συμμετέχει στην καλλιτεχνική ομάδα του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου.

Roma | Ταινία | Μεξικό, 2018 | Σκηνοθεσία / Σενάριο / Φωτογραφία: Αλφόνσο Κουαρόν | Παραγωγή: Αλφόνσο Κουαρόν, Γκαμπριέλα Ροντρίγκεζ, Νίκολας Σέλις | Μοντάζ: Αλφόνσο Κουαρόν, Ανταμ Γκάφ | παίζουν: Γιαλίτζα Απαρίθιο, Μαρίνα ντε Ταβίρα | Διανομή: Netflix | Χρυσός Λέοντας στο Φεστιβάλ Βενετίας 2018

Στην εκπνοή του 2018 παρακολουθώ την ταινία Ρόμα του Αλφόνσο Κουαρόν. Οι εικόνες έρχονται να σφηνωθούν για πάντα στο μυαλό μου, η αλήθεια, η ομορφιά. Χαμογελάω, κλαίω, θυμάμαι, ξεχνιέμαι. Δεν θέλω να περιγράψω, να μιλήσω για την υπόθεση, να αναλύσω. Οι λέξεις μου είναι φτωχές. Ό,τι αγαπώ στο σινεμά είναι στο “Ρόμα”.

21

Η Ίρις Λυκουριώτη είναι αρχιτέκτονας, επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Διατηρεί το αρχιτεκτονικό γραφείο Οι αρχιτέκτονες της Φάλαινας.

Πάνος Νικολής Τζελέπης, …στον καιρό των σουλτάνων… Χρονικά της Πόλης, Ιστορίες του Νταή Σταβρή, 1965 | Ένας Νταής, Ιστορίες του Νταή Σταβρή Βιβλίο Β’ Χρονικά της Πόλης του τέλους του 19ου αιώνα, Απ’ την ζωή των Ταπεινών, 1971) | επανέκδοση: εκδόσεις Τροχαλία, 2003 – εξαντλημένα | Βιβλία

Τα δύο βιβλία του Τζελέπη ‘…στον καιρό των σουλτάνων… Χρονικά της Πόλης, Ιστορίες του Νταή Σταβρή’ (1965) και ‘Ένας Νταής, Ιστορίες του Νταή Σταβρή Βιβλίο Β’ Χρονικά της Πόλης του τέλους του 19ου αιώνα, Απ’ την ζωή των Ταπεινών’ (1971), είναι συλλογές διηγημάτων-μαρτυριών που υπό μία έννοια, ως εθνογραφικά κείμενα συμπληρώνουν το γνωστό βιβλίο του Τζελέπη για τη ‘Λαϊκή Ελληνική Αρχιτεκτονική’ που πρωτοκυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1952. Εκδίδονται με έξοδα του ιδίου σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων.  

Ομολογώ ότι δεν έχω διαβάσει πιο συναρπαστικό και ζουμερό αφήγημα δια χειρός αρχιτέκτονα, γεμάτο ανθρωπιά και οξυδέρκεια για τις κοινωνικές ανισότητες και τις πολλαπλές πραγματικότητες που δημιουργούν αλλά και για τα μηχανεύματα προκειμένου οι διακρίσεις να ξεπερνιούνται και να αποκαθίσταται ένα είδος δικαίου των ανίσχυρων σε χρήμα, ήθη και αξίες. Πόρνες, λαθρέμποροι και χασικλήδες είναι ήρωες αφοσιωμένοι στον έρωτα, στο μόχθο, στη φιλία και στο δίκιο, το οποίο αυτοί και ο περίγυρός τους αναγκάζονται να αποκαταστήσουν, εφόσον βρίσκονται στο περιθώριο των δραστηριοτήτων μιας πρώην αυτοκρατορίας που αλλάζει ραγδαία. Το κείμενο είναι ταυτόχρονα και ένα γλωσσάρι τούρκικων λέξεων που μας είναι οικείες αλλά άγνωστες αλλά και ένας πολεοδομικός και ανθρωπογεωγραφικός χάρτης του Βοσπόρου και πολλές φορές του Αιγαίου. Τα δύο εξαίσια βιβλία του Π.Ν. Τζελέπη εκδόθηκαν από τις εκδόσεις Τροχαλία το 2003 και απ’ ότι φαίνεται εξαντλήθηκαν. Ελπίζω να ξανα-εκδοθούν, είναι μοναδικά πολύτιμα τεκμήρια για το χώρο και τη ζωή και την ‘ανατολή’.

22

Η Εύα Μανιδάκη είναι αρχιτέκτονας και σκηνογράφος. Μαζί με τον Θανάση Δεμίρη διατηρούν το γραφείο Flux OfficeΕίναι η σκηνογράφος των παρακάτω παραστάσεων που παίζονται τώρα στην Αθήνα: Η Κωμωδία των Παρεξηγήσεων του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (σκηνοθεσια: Κατερίνα Ευαγγελατου | Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου), Παλιοί καιροί του Χάρολντ Πιντερ (σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδας | Θέατρο του Νέου Κόσμου, συμπαραγωγή με το Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν – Υπόγειο – ως τις 10.02.2019), Οnce, μιούζικαλ των Έντα Ουόλς / Γκλεν Χάνσαρντ / Μαρκέτα Ιργκλόβα (σκηνοθεσία: Ακύλας Καραζήσης | Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος -ως τις 20.01.2019)

Δημήτρης Παπαϊωάννου, Since she | Χορός, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση | 18-21 Δεκεμβρίου 2018 | Σύλληψη, Εικαστικός σχεδιασμός & Σκηνοθεσία: Δημήτρης Παπαϊωάννου | Σχεδιασμός Σκηνικών: Τίνα Τζόκα | Σχεδιασμός Κοστουμιών: Θάνος Παπαστεργίου | Σχεδιασμός Φωτισμών: Fernando Jacon, Στέφανος Δρουσιώτης | Σχεδιασμός Ήχου: Θανάσης Δεληγιάννης | Επιμέλεια Μουσικής: Θανάσης Δεληγιάννης, Στέφανος Δρουσιώτης | χορευτές του Χοροθεάτρου του Βούπερταλ, του θρυλικού θεάτρου της Pina Bausch | Παραγωγή: Tanztheater Wuppertal Pina Bausch | Συμπαραγωγή: Théâtre de la Ville – Paris / La Villette (Παρίσι), Sadler’s Wells (Λονδίνο), Holland Festival (Άμστερνταμ), Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Το 2018 μας αφήνει με την γεύση μιας σπουδαίας παράστασης – “Since she”. Η συνάντηση του θρυλικού χοροθεάτρου του Βούπερταλ της Πινας Μπάους, με τον χορογράφο Δημήτρη Παπαϊωάννου ήταν και είναι μια παράσταση-ταξίδι στις γεύσεις της ζωής. Απόλυτα συνεπής με την γραφή του, καταφέρνει με τις μαγικές σκηνές του”Since she” να μας συγκινήσει και να μας παρασύρει στον κόσμο του. Εκπληκτική σκηνή οι καρέκλες-“γέφυρα” όπως επίσης και η αναμέτρηση της ανθρώπινης φύσης με το δέντρο – αναφορά στο δέντρο του Ταρκόφσκι και του Μπέργκμαν.

23

H Μαρία Μαρκουλή είναι δημοσιογράφος, γράφει βιβλία και έχει το blog itsmyblender. 
Το τελευταίο της βιβλίο “David Bowie, Αναζητώντας τον Starman” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις FairRead.


Legion | Τηλεοπτική σειρά από τον Noah Hawley, 2017 | παίζουν: Dan Stevens, Rachel Keller, Aubrey Plaza, Bill Irwin, Jeremie Harris, Amber Midthunder, Katie Aselton, Jean Smart, Navid Negahban, Jemaine Clement, Hamish Linklater | FX and Marvel Television 

Σειρά με υπερφυσικές δυνάμεις. Μέσα στη χρονιά που πέρασε ξετυλίχτηκαν στην οθόνη τα επεισόδια του δεύτερου κύκλου. Και μπροστά στα μάτια όλων, σε κοινή θέα, η ποπ κουλτούρα έκανε την πιο εντυπωσιακή βουτιά στα βάθη της για να απογειωθεί. Χρειάστηκε για να το πετύχει βοήθεια από υπερήρωες, είναι η αλήθεια (αφού είναι  βασισμένη σε κόμικς της Marvel)  και την ευφυία του δημιουργού του Νoah Hawly που ήταν και ο  άνθρωπος πίσω το τηλεοπτικό Fargo. Γοητευτικά ρευστά όλα και αβέβαια μέσα στο συναρπαστικό μυαλό του ήρωα της σειράς David Hall, που πότε το οδηγούν θεοί και πότε δαίμονες, πότε σκιές, πότε το μέλλον και ποτέ δεν ξέρεις αν πρέπει να το εμπιστευτείς ή να τρέξεις να κρυφτείς_ σε ένα σενάριο/ποίημα και σκηνοθεσία τολμηρή και φευγάτη. Ένα εντυπωσιακό freestyle που σε παρασύρει μαζί του, εφ’όσον  συμφωνήσεις από την αρχή ότι το «και τώρα, τι έγινε»; είναι παραπλανητική ερώτηση.

Οι αναφορές είναι ανεξάντλητες – στον κόσμο του David Lynch, στις ταινίες του Stanley Kubrick, στον Ταρκόφσκι, στο Σπήλαιο του Πλάτωνα αλλά και σε επιστημονικής φαντασίας b-movies,  ασταμάτητα κλικ στους Αδελφούς Coen, στην ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του Wes Anderson, στην μουσική (η φίλη του David λέγεται Syd Barrett)! Χιούμορ και αυτοσαρκασμός, ο έξοχος πρωταγωνιστής Dan Stevens, το εικαστικό περιβάλλον της σειράς και προφανώς εκείνο το μυστικό συστατικό του «να βγαίνει νόημα εκεί που αυτό έχει εντελώς χαθεί» έκαναν το Legion μοναδικό.

24

H Ελεάννα Μαρτίνου είναι ζωγράφος. Συμμετέχει στην ομαδική έκθεση “Η Αθήνα” στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών -Ίδρυμα Βούρου Ευταξία – ως τις 07.01.2019

Απόστολος Γιαγιάννος, ΔΑΚΡΥΓΕΛΑ/ Σατιρικά ποιήματα, εκδόσεις 24 γράμματα, 2018 | Βιβλίο

Δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο χιούμορ ως δείκτη ευφυΐας και συνδυάζοντας το ενδιαφέρον μου για κείμενα από ζωγράφους, επέλεξα τα Δακρύγελα του Απόστολου Γιαγιάννου, σε σωστή αναλογία βαρύτητας και ελαφρότητας, συναναστροφής και μοναχικότητας, χωρίς ψυχαναγκαστικές εκδηλώσεις ψεύτικης χαράς, με τη δύναμη αποδοχής του πένθους, ως μια διαδικασία αναγέννησης, με αγάπη για τη ζωή.

Παρατίθεται το σατιρικό ποίημα «Χειμερία Νάρκη»

Αντί να είσαι ξυπνητός/και να σε λεν παρία / Πέσε καλύτερα ευθύς /σε νάρκη χειμερία

Πάλι χειμώνας και χιονιάς / με το λευκό τοπίο / Πρώτη φορά όμως την καρδιά / την πάγωσε το κρύο

Πώς πάγωσε το αίμα μας / πώς πάγωσε η καρδιά μας / Για τον χειμώνα της ψυχής / η ευθύνη είναι δικιά μας

Φέτος θα βγω στο Σύνταγμα / με το βαρύ παλτό / Και θα γυρνώ εδώ κι εκεί / τα κάλαντα να πω

Ένα παλτό που αγόρασα / στα τέλη του ογδόντα / Τότε που είχα τα λεφτά / είχα και τα προσόντα

Κανείς δεν μου’ χε τότε πει / πως διαφορά δεν κάνει / Αν δεν ντυθώ για τις γιορτές / με Gucci και Armani

Πλέον δεν πάω διακοπές / για σκι και στο σαλέ / Φωνάζω στον καθρέφτη μου / «τι έκανες τρελέ;»

Χρόνια πολλά θα ευχηθώ / κι αφήστε με μονάχο / Πόσα πια λάθη έκανα / που… κακό χρόνο να ‘χω;

Ένα βαρέλι έκοψα / να φτιάξω ένα μαγκάλι / Gucci κι Armani ας φορούν / όχι εγώ – οι άλλοι;

Σκέφτηκα ένα κόλπο / που άλλο δεν υπάρχει / Για φέτος λέω να πέσω / σε χειμερία νάρκη.

25

Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης είναι ποιητής, συγγραφέας και μεταφραστής. Το τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πάρκο», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας.

Γιάννης Τζώρτζης, Εκπρόθεσμα, εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2018 | Βιβλίο

Σπουδαίο και τρομερά συγκινητικό για μένα το εκδοτικό γεγονός του 2018: η ποιητική συλλογή Εκπρόθεσμα (εκδ. Γαβριηλίδης), του Γιάννη Τζώρτζη (Βόλος, 1959). Η ποίηση του Τζώρτζη αντλεί από τον Μίλτο Σαχτούρη και τους μουσηγέτες της Beat Generation, αντλεί από τον Σιλουανό και τον Λι Πο, είναι εξωστρεφής, ένα περισκόπιο που καταγράφει τα πράγματα του κόσμου, και, συνάμα, εσωστρεφής, ένα μύχιο βλέμμα στα πράγματα της ψυχής. Συγκινούμαι, πέρα από τη δύναμη των ίδιων των ποιημάτων, και από το γεγονός ότι αρχίσαμε να γράφουμε μαζί, αμούστακα μειράκια, στα μέσα της δεκαετίας του Εβδομήντα, και ταξιδέψαμε/οδοιπορήσαμε/κολυμπήσαμε στις μητροπόλεις της Ευρώπης, στα σοκάκια της χαρμολύπης, στις λίμνες του στοχασμού. ῾῾Απρίλης. Η βορινή πολιτεία βγαλμένη λες απ᾽ τις/ σελίδες του Χάμσουν […] Κοίταζα πέρα μακριά, με μάτια ψαριού σε θεοσκότεινα/ βάθη᾽᾽, γράφει ο Τζώρτζης, στα Εκπρόθεσμα. Και: ῾Ὁλάνθιστη σφενταμιά ο Μάιος σ᾽ έναν έρημο/ κάμπο — η πιο σκληρή φωτογραφία᾽᾽. Θυμάμαι, και θυμίζω, ότι ο Τζώρτζης έχει εκδώσει άλλες τρεις μεστές συλλογές: 18 Ποιήματα (Ερατώ, 1985), Ο ᾽Υπνος του Κυνηγού (Ερατώ, 1990), και Το Κέρασμα του Απογεύματος (Ίκαρος, 1993). Επίσης, έχει διατελέσει ιδρυτής και διευθυντής του εμβληματικού περιοδικού Ζάλη (τέσσερα τεύχη, ανάμεσα στα 1984 και 1989).

26

O Πάνος Μπόμπολας είναι δημοσιογράφος, μουσικός και DJ.  

IDLES, Joy as an Act of Resistance | ALBUM σε CD, βινύλιο και ψηφιακή μορφή από την Partisan Records, 2018

Το 2018 ήταν μια υπέροχη χρονιά για την ανεξάρτητη μουσική σκηνή. Όχι ότι φέτος σφυρηλατήθηκε μια νέα ηχητική τάση ή ότι φτιάχτηκε ένα πρωτοφανές μουσικό ιδίωμα, αντίθετα, η μουσική ακολουθεί την Ιστορία, η οποία Ιστορία –ως γνωστόν- επαναλαμβάνεται. Το 2018, όμως, θα παραμείνει στη μνήμη μας ως η χρονιά που πολλά πράγματα έγιναν σωστά: οι δυσοίωνες πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις καθρεφτίστηκαν σε αριστουργηματικούς στίχους, οι απολιτίκ χίπστερς έφυγαν από τη μόδα και τη θέση τους πήραν αντιχίπστερς με ουσία και άποψη (μουσική ή πολιτική), ενώ πολλές αξιοπρόσεκτες μεν αλλά άγουρες δε μπάντες του πρόσφατου παρελθόντος επανήλθαν με καταπληκτικές κυκλοφορίες. Τρανό παράδειγμα οι IDLES και το “Joy as an Act of Resistance”. Θεωρώ ότι πέρα από κορυφαίο, το “Joy” είναι και το πιο χρήσιμο άλμπουμ της χρονιάς. Οι στίχοι κάνουν πενηνταράκια διάφορα περίπλοκα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα του σήμερα, ενώ η μουσική αποδεικνύει ότι το rock ‘n’ roll (με την ευρεία έννοια του όρου) αποτελεί ακόμη ρυθμιστικό παράγοντα για τις κοινωνίες. Μια μουσική ανεπιτήδευτη, ωμή, που φτιάχνεται από ανθρώπους της διπλανής πόρτας, όχι από προφήτες, superstars και βασιλιάδες του rock.

27

Ο Κωνσταντίνος Μπούγας είναι social media manager στις Εκδόσεις Πατάκη και αρθρογραφεί στο InsideStory.

Ευθύμης Φιλίππου, Ρομπ / Rob | Θέατρο, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση | 17-28 Ιανουαρίου 2018 |  Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς | Ηχητική Δραματουργία-Μουσική Σύνθεση: Δημήτρης Καμαρωτός | Σκηνικό: Κλειώ Μπομπότη | Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη | Κίνηση: Τάσος Καραχάλιος | Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου | παίζουν: Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Γιάννης Κλίνης, Χρήστος Λούλης, Βασίλης Μαγουλιώτης, Αγγελική Παπούλια, Ελίνα Ρίζου, Εύη Σαουλίδου, Μιχάλης Σαράντης, Σταυρούλα Σιάμου, Μαρία Σκουλά

Η καλλιτεχνική στιγμή που αποτυπώθηκε πιο έντονα στο μυαλό μου από το 2018 ήταν η παράσταση «Ρομπ» του Ευθύμη Φιλίππου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζά, που ανέβηκε στη Στέγη στις αρχές της χρονιάς. Με αφορμή το «Ρομπέρτο Τσούκο», το διάσημο έργο του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, ο Φιλίππου έγραψε με το αναγνωρίσιμο πλέον ύφος του μια προσωπογραφία ενός κατά συρροή δολοφόνου. Χωρίς να βρίσκεται πια στη ζωή, «αναγεννιέται» από  τις αφηγήσεις των δέκα ηθοποιών που βρίσκονται επί σκηνής. Με τους ηθοποιούς να κάθονται κατά πρόσωπο απέναντι στους θεατές, με μια στατικότητα που αναδείκνυε το εικαστικό μέρος της παράστασης – κοστούμια, σκηνικό και φωτισμούς –, η προσοχή στράφηκε στην εκφορά του λόγου και στη διήγηση της ζωής του Ρομπ. Μετά τον «Κυκλισμό του τετραγώνου» του Δημήτρη Δημητριάδη, ο Καρατζάς παρουσίασε ακόμη μια έντονη, προκλητική και πρωτότυπη σκηνοθεσία ενός νεοελληνικού έργου στην κεντρική σκηνή της Στέγης. Η στιγμή που «σπάει» η στατικότητα και οι ηθοποιοί γίνονται ένα στο κέντρο της σκηνής υπό τη μουσική του Δ. Καμαρωτού είναι από τα πιο συγκλονιστικά στιγμιότυπα που έζησα μέσα στη χρονιά.

28

Ο Μάνος Μπούρας γράφει εδώ και χρόνια περί μουσικής σε διάφορα έντυπα και ιντερνετικούς τόπους.

Ψυχρός Πόλεμος | Ταινία | Πολωνία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, 2018 | Σκηνοθεσία: Πάβελ Παβλικόφσκι | Παραγωγή: Εβα Πουτζίνσκα, Τάνια Σεγκατσιάν | Σενάριο: Πάβελ Παβλικόφσκι, Γιάνους Γκλοβάκι | Φωτογραφία: Λούκας Ζαλ | Μοντάζ: Γιαροσλάβ Καμίνσκι | παίζουν: Τζοάνα Κούλιγκ, Τόμας Κοτ | Βραβείο Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου Καλύτερης ταινίας – Α’ γυναικείου ρόλου – σκηνοθέτη – σεναριογράφου | Βραβείο Φεστιβάλ των Καννών Καλύτερου σκηνοθέτη

Όπως στις περισσότερες μορφές Τέχνης, έτσι και στον κινηματογράφο, είναι αληθινά δύσκολο σήμερα να εντυπωσιαστείς με κάποια νέα ταινία και την ριξηκέλευθη πρόταση που πιθανώς να είναι σε θέση να καταθέσει. Κάποτε λοιπόν μας αρκεί να πάρουμε μια ιστορία που όσο κι αν τελικά φαίνεται απλοϊκή και τετριμένη, να μας κινήσει (συν)αισθηματικά και να ιντριγκάρει – κι ως εκ τούτου να ικανοποιήσει – εικαστικά. Ο Ψυχρός Πόλεμος είναι μια ιστορία αγάπης, ανεκπλήρωτης μεν ώστε να σε αφήνει μετέωρο ανάμεσα σε όσα ήθελες να συμβούν κι όσο τελικά συνέβησαν, αλλά κι αρκούντως παράφορης που να σε τοποθετεί αβίαστα στη δίνη της. Παρακολουθώντας την αδιέξοδη πορεία της, ανακαλύπτεις ότι βρίσκεσαι για μιάμιση ώρα παγιδευμένος τόσο στην καθηλωτική της διήγηση, όσο και στις πανέμορφες εικόνες που έχει συλλάβει ο σκηνοθέτης της για να την πλαισιώσει. Ακόμη λοιπόν κι αν δεν πρόκειται για μια κοσμογονική σε επίπεδο δημιουργικό ταίνια, αποτελεί μια απ’ αυτές που άφησαν το μικρό, ταπεινό τους στίγμα μέσα μας, και θα τη θυμόμαστε σαν μια χαρακτηριστική στιγμή του 2018.

29

Η Χίλντα Παπαδημητρίου είναι μεταφράστρια και συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο «Έχουνε όλοι κακούς σκοπούς» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Springsteen on Broadway | Συναυλία, Walter Kerr Theatre, Νέα Υόρκη | 3 Οκτωβρίου 2017 – 15 Δεκεμβρίου 2018 | Nick Cave & The Bad Seeds | Συναυλία, Ejekt Festival, Πλατεία Νερού, Φάληρο | 23 Ιουνίου 2018 | Algiers | Συναυλία, Temple, Γκάζι | 10 Φεβρουαρίου 2018

Τρεις συναυλίες με σημάδεψαν φέτος.

1 | O Bruce Springsteen στο Μπρόντγουεϊ – ό,τι πιο ειλικρινές και σπαρακτικά συγκινητικό μπορεί να δει κανείς από έναν επαγγελματία σούπερ σταρ της μουσικής. Μια ψυχανάλυση διαρκείας 2 ωρών και 40 λεπτών, ένα ξεγύμνωμα της ψυχής και του τραύματος, με μόνη βοήθεια την κιθάρα του κι ένα πιάνο.

2 | O Nick Cave στην Πλατεία Νερού – παρά (ή ίσως χάρη) στην καταιγίδα που προηγήθηκε. Ένα άλλο είδος τραύματος, μια άλλη απώλεια που χρειάζεται τεράστια εσωτερική δύναμη για να την εκθέσεις στους θεατές. Οι οποίοι συμπάσχουν, ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Στο τέλος, θεατές και καλλιτέχνης αποχωρούν γιατρεμένοι, αποκαθαρμένοι. Έστω προσωρινά.

3 | Οι Algiers στο Temple – ή πώς τα gospel μπορούν να συνδυαστούν με το punk, αισθητικά κι ερμηνευτικά. Επειδή στη μουσική δεν (πρέπει να) υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές. Επειδή η οργή και η θλίψη είναι συναισθήματα σύμφυτα στην ανθρώπινη ψυχή. Οι Algiers είναι μια ειλικρινής και ουσιώδης πρόταση στα αναμασήματα και τα αφιερώματα σε περασμένες δεκαετίες.2

30

H Δάφνη Παπαδοπούλου είναι αρχιτέκτονας, πολιτικός μηχανικός και υποψήφια διδάκτορας της Σχολης Αρχιτεκτονων Μηχανικων ΕΜΠ.

Εκκλησιαστής | Θέατρο, Bios, 2018 | Μετάφραση: Κώστας Ι. Φριλίγγος | Σκηνοθεσία / Ερμηνεία: Αντώνης Αντωνόπουλος | Μουσική / Ερμηνεία: Lowtronik | Κίνηση: Κώστας Τσιούκα | Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη | Σκηνικός Χώρος: Πουλχερία Τζόβα | Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας | Βοηθοί Σκηνοθέτη: Ευδοξία Ανδρουλιδάκη, Γκέλυ Καλαμπάκα | Βοηθός Ενδυματολόγου: Βασιλική Σουρρή

«Τα καλά θα χαθούν. Οι προσπάθειες θ’ αποτύχουν. Τα όνειρα θ’ αποδειχτούνε χίμαιρες. Μα οι έγνοιες δε θα κοπάσουν.»

Ο Εκκλησιαστής αποτελεί μέρος της εβραϊκής Βίβλου και της χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης, ένα κείμενο που δύσκολα θα περίμενε κανείς να το δει να αποδίδεται θεατρικά. Κι όμως αυτό συνέβη με δύο σειρές παραστάσεων στο Bios, η πρώτη τον Απρίλιο και η δεύτερη τον Δεκέμβριο, ενώ αναμένεται και συνέχεια. Η σκηνή -και μαζί με αυτήν και η όλη αφήγηση- είναι διαιρεμένη στα δύο και ακριβώς έτσι θα λειτουργήσει καθ’όλη τη διάρκεια της παράστασης, με δύο ερμηνευτές να γεμίζουν τον χώρο και να δρουν παράλληλα. Οι δράσεις αυτές φαίνονται ανεξάρτητες αλλά προφανώς διαπλέκονται, αλληλοσυμπληρώνονται και σε στιγμές καθοδηγούν η μία την άλλη. Από την μία πλευρά οι λεκτικές και ταυτόχρονα ηχητικές πράξεις του μουσικού Lowtronik (κατά κόσμον Γιώργος Ραμαντάνης) ο οποίος απαγγέλει το κείμενο την ίδια στιγμή που ντύνει την ίδια του την φωνή με ηλεκτρονικούς ήχους, και από την άλλη πλευρά οι χοροκινητικές αλληλουχίες του Αντώνη Αντωνόπουλου, που παραπέμπουν πρόδηλα σε παγανιστικές πρακτικές και τελετουργίες. Όλη η θεατρική απόδοση επεξεργάζεται μία σειρά από δίπολα που εντοπίζονται στο αντιφατικό αυτό κείμενο και ενδεχομένως κατασκευάζει και νέα πρόσθετα δίπολα. Η ματαιότητα εναλλάσσεται με την αισιοδοξία, ο προφορικός λόγος έρχεται σε κόντρα με την έντονη σωματικότητα, το παγανιστικό πνεύμα αντιπαραβάλλεται με το χριστιανικό-εβραϊκό, τα ανθρώπινα όνειρα και τα μεγάλα οράματα αντιπαραβάλλονται με την απογυμνωμένη χαρά του μόχθου.

31

Ο Λόης Παπαδόπουλος είναι αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Νίκος Πατσαβός, Ιωάννης Πισσούριος (επιμέλεια), Το παράδειγμα της Κυπριακής πόλης: ζητήματα αστικότητας στο χωρικό σχεδιασμό, εκδόσεις ΔΟΜΕΣ/Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Κύπρου, Αθήνα, 2018 | Γιάννης Αίσωπος, Γιώργος Σημαιοφορίδης (επιμέλεια), Η σύγχρονη (ελληνική) πόλη, Metapolis, n.2, εκδόσεις ΔΟΜΕΣ, επανέκδοση, Αθήνα, 2018 | Βιβλία

Δώδεκα παρά πέντε, οι ΔΟΜΕΣ του Γιώργου Πανέτσου με τον Πρόδρομο Παπαδόπουλο καταφέρνουν να φωτίσουν ωραία το τέλος της αρχιτεκτονικής χρονιάς 2018, μάλιστα με ένα δίδυμο εκδοτικό χτύπημα: αν η οξυδέρκεια της κοντινής παρατήρησης και ο θεωρητικός εξοπλισμός του Νίκου Πατσαβού μαζί με τη γεωγραφική οπτική του Ιωάννη Πισσούριου πετυχαίνουν, σε μια πρωτογενή έρευνα, να απογράψουν με τρόπο ακριβή και δίκαιο την ιδιοπροσωπία της Κυπριακής πόλης και να προσφέρουν ένα ασφαλές έδαφος αναφοράς σε ενδεχόμενες νέες μονογραφικές προσεγγίσεις, ήταν η τολμηρή σύλληψη του Γιάννη Αίσωπου και του Γιώργου Σημαιοφορίδη η οποία, νωρίτερα, ήδη από το 2001, ελέγχοντας την ερμηνευτική επάρκεια της Αρχιτεκτονικής της Πόλης του Aldo Rossi, μας επέτρεψε, παράλληλα με τον Rem Koolhaas, να απομακρυνθούμε από την ιδεατοτυπική (idealtypes) οπτική της ιστοριογραφίας, να προσχωρήσουμε σε μία ρεαλιστική στάση απέναντι στις ποικίλες εκδοχές της αστικότητας, να σταθούμε στην υλικότητατης υπαρκτής πόλης, να αποδεχθούμε την υβριδική της υπόσταση – πόλη τυπική και σχεδιασμένη και πόλη άτυπη και αυθαίρετη – να αποενοχοποιηθούμε και να την αναγνωρίσουμε ως τόπο που γεννά τις έγκυρες τυπολογίες του άστεως. Η πληθωριστική έκρηξη, εντός Ελλάδος αλλά και διεθνώς, ερευνητικών προσεγγίσεων για την κοινωνική σημασιολογία της πολυκατοικίας (polykatoikieia), αυτού του απωθημένου κτιριακού τύπου, ως το κατεξοχήν fatto urbano της νεοελληνικής πόλης, μας απομάκρυνε, οριστικά πιστεύω, από το άγονο ζεύγμα “παράδοση VS εκσυγχρονισμός”, που για δεκαετίες στοίχειωνε την αρχιτεκτονική – και όχι μόνο – συζήτηση σε σχέση με τους μετασχηματισμούς της νεοελληνικής συνείδησης και άνοιξε τον ορίζοντα κατανόησης της νεωτερικής και μετα-νεωτερικής μεσογειακής πόλης.

32

Ο Γιάννης Πεπονής είναι καθηγητής αρχιτεκτονικής στο Georgia Institute of Technology.  Το βιβλίο του «Χωρογραφίες-Ο αρχιτεκτονικος σχηματισμός του νοήματος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Sophia Psarra, The Venice Variations: Tracing the Architectural ImaginationUCL Press, London, 2018 | Βιβλίο

Την Βενετία την ξέρουμε με πολλούς τρόπους, και όχι μόνο ως επισκέπτες. Την ξέρουμε τον παλαιότερο ακριβή προοπτικό χάρτη του Barbari, του 1500, που την αναπαριστά από υψηλή θέση όπου δεν μπορούσε κανείς να βρεθεί παρά μόνο στην φαντασία του. Την ξέρουμε, αυτή την πόλη με τα δαιδαλώδη σοκάκια, και από τους προοπτικούς πίνακες του 18ου αιώνα, του Canaletto. Την ξέρουμε από τα κείμενα του Henry James και του Proust, και βέβαια από όλες της τις κινηματογραφικές απεικονίσεις.  Το λαμπερό βιβλίο της Σοφία Ψαρρά μας την δείχνει από μια καινούργια γωνία. Ως αρχιτέκτονας, η Ψαρρά περιγράφει, χαρτογραφεί και αναλύει συστηματικά την χαρακτηριστική οργάνωση του χώρου, από την πρώτη περίοδο συνοικισμού πάνω σε τεχνητά νησιά, μέχρι την διαμόρφωση της ώριμης πόλης με την ιδιαίτερη διοικητική οργάνωση της περιόδου ακμής. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του βιβλίου βρίσκεται όμως αλλού. Η Ψαρρά  ζωντανεύει την πόλη ως δημιούργημα που εδράζεται στον διάλογο ανάμεσα στην ανώνυμη συλλογική και την επώνυμη ατομική φαντασία. Ανασυνθέτει τις αρχές αλλά και τους τρόπους σκέψης που επιτρέψανε στην Βενετία να λειτουργήσει ως πηγή έμπνευσης. Συζητάει σε βάθος την Βενετία των Αόρατων Πόλεων του Calvino, και την Βενετία του νοσοκομείου του Le Corbusier. Μας δείχνει πώς η φυσική πόλη, και τα μυθολογικά της παραπληρώματα που έχουμε στον νου μας, γίνονται φορείς μια ανοικτής δημιουργικότητας. Το βιβλίο μπορεί να αγοραστεί σε κλασική εκτύπωση ή να αποκτηθεί ηλεκτρονικά, χωρίς κόστος. (http://www.ucl.ac.uk/ucl-press/browse-books/the-venice-variations).

33

Η Ελπίνα Πιστρίκα είναι αρχιτέκτονας, PhD. Εργάζεται στην αξιολόγηση και στον έλεγχο ερευνητικών έργων καινοτομίας.

Basquiat: Boom for Real  Έκθεση, Barbican Art Gallery, Λονδίνο | 21 Σεπτεμβρίου 2017 – 28 Ιανουαρίου 2018

«Basquiat: Boom for Real» ονομάστηκε η πρώτη μεγάλης κλίμακας έκθεση που οργανώθηκε στο κέντρο Barbican στο Λονδίνο για τον Jean-Michel Basquiat (1960­-1988). Ο Αμερικανός ζωγράφος για όλους όσους τον πρόσεξαν -ανάμεσα τους και ο Andy Warhol- υπήρξε τα μέγιστα υποσχόμενος ως ένας από τους επιδραστικότερους του αιώνα και θα έλεγε κανείς ότι παρά τη σύντομη ζωή του, πρόλαβε να αποδείξει την ιδιοφυία του και να καθιερωθεί. Η έκθεση στο Barbican επιχείρησε να προσεγγίσει την πληθωρικότητα και την αμεσότητα με την οποία ο Basquiat, μετέφερε όλη του την ζωή στον καμβά, χρησιμοποιώντας πάντα την πόλη της Νέας Υόρκης στα late’70s, ως πλαίσιο. Οι δύο τους, μία πόλη σε παρακμή-δημιουργικό οίστρο και ο περιστασιακά άστεγος ζωγράφος υπήρξαν άρρηκτα δεμένοι. Με ποικίλο υλικό όπως συνεντεύξεις στον Warhol, αποσπάσματα βίντεο με εκείνον να περπατά σε ρημαγμένες γειτονιές, στο Lower East Side, μεταφέροντας και ανταλλάσοντας τους καμβάδες του, φίλους να καταθέτουν μαρτυρίες, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται την post-punk underground καλλιτεχνική σκηνή, το coolness του graffiti κινήματος και γρήγορα κατανοεί τη σύνδεση. Οι πίνακες, τα σχέδια, τα σημειωματάρια, τα φιλμ, οι φωτογραφίες, το μουσικό και αρχειακό υλικό συνθέτουν έναν ολοζώντανο, γοητευτικό  Basquiat, με δυναμισμό και –γιατί όχι- αθωότητα.

34

Η Ανθή Ροζή είναι τελειόφοιτη του τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, ακαδημαϊκή συνεργάτρια στο Arkki – Σχολείο Αρχιτεκτονικής για Παιδιά και book blogger στο Oh That Book.

James David Vance, Το Τραγούδι του Χιλμπίλη, μτφρ. Αριστείδης Μαλλιαρός, εκδόσεις ΔΩΜΑ, 2018 | Woody Guthrie, Σπίτι από Γη, μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδόσεις Αίολος, 2018 | Βιβλία

Μέσα στο 2018, μια πλούσια αναγνωστικά χρονιά για μένα, παρατήρησα ότι τη μεγαλύτερη εντύπωση μού προξένησαν δύο βιβλία που μάς έρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για τα αδιέξοδα και τις ευκαιρίες αυτής της χώρας, της τόσο αχανούς —μεγάλη σαν ήπειρος, θα λέγαμε— γράφει ο Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς στο Τραγούδι του Χιλμπίλη, ένα αυτοβιογραφικό κείμενο, που βουτάει γενναία στο παρελθόν του συγγραφέα, καταγράφοντας τις εμπειρίες του ως μέλους της περιθωριοποιημένης, φτωχής κοινότητας των χιλμπίληδων. Ενάντια στις δυσοίωνες προβλέψεις για τα άτομα του περιβάλλοντός του, ο Βανς κατάφερε να αγγίξει την αστερόσκονη του αμερικανικού ονείρου, χάρη στο προστατευτικό δίχτυ που άπλωσαν οι δικοί του άνθρωποι, οι σκληροτράχηλοι, οι άξεστοι, οι αποκλεισμένοι, αυτοί που δεν είχαν απ’ την αρχή τίποτα κι ούτε απέκτησαν ποτέ, αυτοί που μπορούσαν να σκοτώσουν για τη διαφύλαξη της οικογενειακής τους τιμής, μιας και καμιά επίσημη δικαιοσύνη δεν φρόντισε για εκείνη, αυτοί που οι καθωσπρέπει κρατούν σε απόσταση, αυτοί που κάπου στον δρόμο χάθηκαν αλλά δεν θέλησαν να χαθούν κι άλλοι εξαιτίας τους.

Εντελώς απροσδόκητα, τη χρονιά σημάδεψε αναγνωστικά άλλη μια πρόσφατη κυκλοφορία, το Σπίτι από Γη, γραμμένο από μια θρυλική μορφή της φολκ μουσικής, τον Γούντι Γκάθρι. Πρόκειται για έναν γνήσια λαϊκό φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στο ζήτημα της κατοίκησης, μια διαμαρτυρία κατά της εκμετάλλευσης των αδυνάτων και μία ωδή στη συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση, που ήρθε μόλις το 2012 στο φως, έπειτα από 65 χρόνια αφάνειας. Ο Γούντι Γκάθρι μέσα απ’ αυτό το εκπληκτικά εναργές κείμενο, αναδεικνύεται σε κορυφαίο ελευθεριακό ποιητή του Τέξας, γεωγράφο των κάμπων και εξερευνητή των βουνών, ωτακουστή των εντόμων και παρατηρητή των βουβαλιών, μετεωρολόγο των καιρικών φαινομένων, λαογράφο των αγροτών και τροβαδούρο της απελευθέρωσής τους από την τυραννία των γαιοκτημόνων και των τραπεζών.«

35

H Λίνα Ρόκου είναι
 είναι δημοσιογράφος στο popaganda.gr και συγγραφέας του μυθιστορήματος «Το τέλος της πείνας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Σαμσών Ρακάς, Ούτις, εκδόσεις Υποκείμενο, 2017 | Βιβλίο

Ο Ούτις, το ποιητικό δημιούργημα του Σαμσών Ρακά που εκτείνεται σε 264 σελίδες διατρέχει σαν τρυφερό γιγάντιο έντομο τον χρόνο που πέρασε, τον χρόνο που έρχεται, τον χρόνο μας. Μια συμμαχία ανάμεσα στον ποιητή και στους αναγνώστες, που εμπεριέχει τη σύγκρουση, την αγωνία και την αναγνώριση ενός κοινού βιώματος,  σε μορφή ονειροπραγματικότητας. Μια εκκλησία φτιαγμένη από λέξεις. Ναι, Πιστεύω σε Αυτόν. 

«Αρχίζω υπό έναν όρο
το βιβλίο αυτό
θέλω να το διαβάσεις
όπως ο παπάς
τα ονόματα το ψυχοσάββατο
είμαστε σύμφωνοι;
δώσε μου το χέρι
χάρηκα
τώρα θα σου πω και το δικό μου»

36

Η Τζίνα Σωτηροπούλου είναι αρχιτέκτονας. Αρθρογραφεί τακτικά για το κυριακάτικο πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας Καθημερινή για τέχνη, design και αρχιτεκτονική. Μαζί με την Πέννυ Λουκάκου διατηρούν το αρχιτεκτονικό γραφείο architectones02.

The End Of The F***ing World | Τηλεοπτική Σειρά, 2017 | Σκηνοθεσία: Jonathan Entwistle, Lucy Tcherniak| παίζουν: Alex Lawther, Jessica Barden | Channel 4, Netflix

The End Of The F***ing World. Βίαιο και ρομαντικό. Γλυκόπικρα αστείο. Δροσερό, σκοτεινό και στακάτο. Βασισμένο στο ομώνυμο graphic novel του Charles S. Forman που κυκλοφόρησε το 2013, η σειρά είναι ένα road trip απόδρασης, ανακάλυψης και ίσως ενηλικίωσης. Μια μελαγχολική βουτιά στον εφηβικό παράδοξο ρομαντισμό, στην ανάγκη για αγάπη, στην έλξη για παραβατικότητα. Εκτός εποχής, κάπου ανάμεσα στο 1988 και το 2006, αλλά με έντονα ρετρό feeling, οι ονειροπόλοι επαναστάτες ψυχοπαθείς πρωταγωνιστές, ο Alex Lawther και η Jessica Barden, ο James & η Alyssa, βγάζουν αυθάδικα την γλώσσα στην αγγλική επαρχία, στην βαρεμάρα και στους καθωσπρεπισμούς και παίρνουν τους δρόμους κυνηγώντας το όνειρο μιας παραμορφωμένης πραγματικότητας, απόκοσμα οικείας και θελκτικής, που φλερτάρει με την φθορά και τον μηδενισμό και καταλήγει σ’ ένα ατέλειωτο συναίσθημα.

That was the day I learned the silence is really loud. Deafening. When you have silence, it’s hard to keep stuff out. It’s all there. And you can’t get rid of it.

Το Τέλος του γ***μένου κόσμου τέμνει την καρδιά και το μυαλό όσων λατρεύουν το αμερικάνικο ανεξάρτητο σινεμά και το μαύρο αγγλικό χιούμορ. Είναι σαν οι Natural Born Killers να συνάντησαν τους Bonnie και Clyde σε ένα Κοενικό φαντασιακό. Jim Jarmusch με ταραντινικά κρεσέντα. Keep on Running (Spencer Davis Group) στο repeat. Το δε soundtrack δεν παίζεται. Από Mazzy Star & Wanda Jackson μέχρι Hank Williams & από Brenda Lee μέχρι Ricky Nelson & Janis Ian. Και κάποια υπέροχα πρωτότυπα τραγούδια του Graham Coxon, του κιθαρίστα των Blur. Τα εικοσάλεπτα και μόνο οκτώ επεισόδια κάνουν την σειρά ακόμα πιο γοητευτική, συμπυκνώνοντας στο ελάχιστο την πλοκή και αιχμαλωτίζοντας δομικά το συναίσθημα.

Ο James & η Alyssa αναζητούν ένα μέρος για να ανήκουν που μοιάζει να μην υπάρχει. Είναι αυτό που λες δεν με χωρά ο τόπος. Και λαχταράς αυτή την φυγή που πιστεύεις ότι μπορεί και να σε οδηγήσει σε μια κάποια ευτυχία. Και βρίσκεις κάποιον να μοιραστείς. (Γιατί χωρίς μοίρασμα δεν λέει). Τα πάντα. Μυστικά, μαχαιρώματα, σαχλαμάρες και συναισθήματα. I’m not saying he’s the answer, but he’s something, λέει κάποια στιγμή η Alyssa. Για να καταλήξει ο James στο I’ve just turned 18 and now I think I understand what people mean to each other. Βλέπεται μονορούφι.

37

H Ελένη Τζιρτζιλάκη είναι αρχιτέκτονας, μέλος του Δικτύου Νομαδικής Αρχιτεκτονικής με δράσεις στον δημόσιο χώρο και τα αστικά κενά.

Judith Butler, Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης, μτφρ. Μιχάλης Λαλιώτης, εκδόσεις Angelus Novus, 2018 | Το συν-αίσθημα στο πολιτικό. Υποκειμενικότητες, εξουσίες και ανισότητες στο σύγχρονο κόσμο, επιμέλεια: Ειρήνη Αβραμοπούλου, εκδόσεις νήσος, 2017 | Έμιλυ Ντίκινσον, 44 ποιήματα και 3 γράμματα, ανθολόγηση / μετάφραση: Ερρίκος Σοφράς, εκδόσεις Το Ροδακιό, 2005 | Νομαδική Αρχιτεκτονική, Περπατώντας σε ευάλωτα τοπία, επιμέλεια: Ελένη Τζιρτζιλάκη, Ροζαλί Σινοπούλου, εκδόσεις Futura, 2018 | Βιβλία

“Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης” της Τζούντιθ Μπάτλερ, Angelus που μιλάει για τη δυναμική της συνάθροισης των σωμάτων, θεωρώ ότι είναι βιβλιο χρήσιμο για να κατανοήσουμε τον μετασχηματισμό του χώρου στην εποχή της επισφάλειας και της τρωτότητας. Ενα αλλο  βιβλίο που διαβάζω τωρα και μου φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι “Το συν-αίσθημα στο πολιτικό. Υποκειμενικότητες εξουσίες και ανισότητες στο σύγχρονο κόσμο”, σε επιμέλεια της Ειρήνης Αβραμοπούλου, εκδόσεις νήσος. Το συν-αίσθημα ως μια νεα μεθοδολογική στροφή για τον επανακαθορισμό του πολιτικού, μέσα απο μια χαρτογραφηση του συν-αισθήματος στον χώρο και στον χρόνο, πως τα σώματα αισθάνονται και πως επιδρούν το ένα πάνω στο άλλο, πως επιδρά στον χρόνο και στο χώρο στα αντικείμενα, πως επαναπροσδιορίζουν ταυτότητες. Ιδιαίτερα στάθηκα στα κείμενα της Γιαέλ Ναβάρο “Συναισθηματικοί χώροι μελαγχολικά αντικείμενα η ερείπωση και η παραγωγή της ανθρωπολογικής γνωσης” και της Ναϊσάργκι Ντάβε “Ινδή και λεσβία και τι συνέβη μετά: Συν-αίσθημα, συμμετρία και κουίρ αναδύσεις”. Ένα αγαπημενο βιβλίο παλιότερο με ποιήματα της Έμιλυ Ντίκινσον “44 ποιήματα και 3 γράμματα”, εκδόσεις Το Ροδακιό, με συντρόφεψε πολλές στιγμές  τα μοναχικά βράδυα αυτης της χρονιάς, και με επηρέασαν τα αγωνιώδη πορτρέτα γυναικών της Σίλεια Δασκοπούλου που συνάντησα στην γκαλερί CAN και στη Μπιενάλε της Αθήνας. Και βέβαια με το βιβλίο “Νομαδική Αρχιτεκτονική, Περπατώντας σε ευάλωτα τοπία”, εκδόσεις Futura, συνεχίζω να έχω αυτή την μέσα έξω σχέση καθώς είναι κείμενα απο δράσεις και θεωρητικά κείμενα συνεργατών που συνεχίζω να τα διαβάζω για να κατανοήσω το τώρα και να στέκομαι στους χάρτες και στις φωτογραφίες που καθόρισαν το σώμα  και τη σκέψη .

38

Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης είναι αρχιτέκτονας, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ. Το τελευταίο του βιβλίο «Η διαγώνιος του Le Corbusier» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εκκρεμές.

The Public Private House, Modern Athens and its Polykatoikia, επιμέλεια: Richard Woditsch, εκδόσεις Park Books, Ζυρίχη, 2018 | Βιβλίο

Το Δημόσιο Ιδιωτικό Σπίτι | Όταν ο Richard Woditsch ήρθε στην Αθήνα από το Βερολίνο, πριν 10 τουλάχιστον χρόνια, για να κάνει διδακτορικό με θέμα την κοινή πολυκατοικία της Αθήνας, ομολογώ ότι είχα αμφιβολίες. Ανήκα ήδη τότε στους υποστηρικτές της αθηναϊκής πολυκατοικίας αλλά το ενδιαφέρον νέων μελετητών του εξωτερικού ήταν έκπληξη. Τώρα πια έχουμε πειστεί πως η πολυκατοικία αυτή, κυρίως στην τυπική και όχι μόνο την εξαιρετική εκδοχή της, αποτελεί ευρωπαϊκό μάθημα για τη μητροπολιτική κατοίκηση και την οικοδόμηση της μεταπολεμικής μοντέρνας πόλης από ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών τάξεων. Τον Richard ακολούθησαν πολλοί, καθώς και αρκετές Σχολές της Ευρώπης που ήρθαν στην Αθήνα με τους σπουδαστές τους για να μελετήσουν το φαινόμενο. Αλλά η δουλειά του Woditsch ήταν και πρώτη, και πρωτοπόρα. Και φέτος, που δημοσιεύθηκε στα αγγλικά, The Public Private House, Modern Athens and its Polykatoikia (Ζυρίχη, Park Books, 2018, 272 σελίδες), σε ένα όμορφο βιβλίο, με τη συμβολή και όσων τον ‘φιλοξένησαν’ ερευνητικά στην Ελλάδα, μας αποδίδει πολύτιμη γνώση και κριτική σκέψη για τον πλούτο του αστικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζούμε.

39

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτονας. Διατηρεί το αρχιτεκτονικό γραφείο «Γιώργος Τριανταφύλλου και Συνεργάτες» και το triantafylloug.blogspot.gr.

Ευμενίδες, του Αισχύλου | Θέατρο, Επίδαυρος, 16 Ιουλίου 2018 |Σύλληψη – Ερμηνεία: Στεφανία Γουλιώτη | Μετάφραση: Δημήτρης Δημητριάδης | Μουσική Δραματουργία – Εκτέλεση: Δημήτρης Καμαρωτός | Σκηνικός Χώρος: Εύα Μανιδάκη |Κοστούμια: Άγγελος Μέντης

Από τις φετινές θεατρικές παραστάσεις ξεχώρισα την πραγματικά πρωτότυπη και τολμηρή σκηνοθεσία και ερμηνεία της Στεφανίας Γουλιώτη που παρουσίασε στις 6:00 τα ξημερώματα στο Αρχαίο Στάδιο της Επιδαύρου το Σάββατο 16 Ιουλίου 2018. Από την μία η πρωινή ώρα, που το τοπίο βρίσκεται στην αγνότερη στιγμή του και από την άλλη η αναπάντεχη προσέλευση του κοινού, συνέβαλαν στην μοναδική απόλαυση μιας μοναδικής θεατρικής πράξης. Πρόκειται για τις «Ευμενίδες», το τρίτο μέρος της Ορέστειας, της τριλογίας του Αισχύλου, μια παράσταση όπου η Γουλιώτη συμπράττει με τον μουσικό Δημήτρη Καμαρωτό και από κοινού χωρίς δραματικές κορώνες μετουσιώνει στον θεατή ακέραια την μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη και εναλλάσσει τις ενότητες του κειμένου, με ενδιάμεσες ιδιότυπες ανάσες που παραπέμπουν στο ομότιτλο εικαστικό έργο του Νίκου Ναυρίδη. Η ευρηματική κυκλική διάταξη λίθων του σκηνικού της Εύας Μανιδάκη παραπέμπει στα έργα του Richard Long και έχει σαν αφετηρία τμήμα ενυπάρχουσας λίθινης διάταξης πλευρικά του στίβου του σταδίου. Συνδυάζεται με το αναρτημένο ημιδιάφανο πέτασμα, βασικό στοιχείο σύνθεσης των σκηνικών της Μανιδάκη, που σε όλη την διάρκεια της παράστασης επάλλετο με τον ελαφρύ πρωινό άνεμο.

Phantom Thread | Ταινία | ΗΠΑ, 2017 | Σκηνοθεσία / Σενάριο: Paul Thomas Anderson | παίζουν: Daniel Day-Lewis, Lesley Manville, Vicky Krieps | Όσκαρ Καλύτερης ενδυματολογίας 2018

Ξεχώρισα μια ταινία έρωτα και δημιουργίας με τίτλο Αόρατη Κλωστή (Phantom Thread). Ήταν φυσικό να με συγκινήσει από την μια γιατί πιστεύω ότι η ραπτική έχει σχέση με την αρχιτεκτονική και από την άλλη γιατί έχω έντονες μνήμες από την κα Αθηνά, μοδίστρα της μητέρας μου που τα παιδικά μου χρόνια μεταμόρφωνε «κατ΄οίκον» άψυχα υφάσματα σε «ζωντανά» ενδύματα που ομόρφαιναν την μητέρα μου. Οι φάσεις του ραψίματος, ο σχεδιασμός, τα πατρόν, η κοπή, τα τρυπώματα, οι πρόβες μέχρι την τελική ολοκλήρωση όπου ρυθμίζεται ακόμη και το βήμα του γαζιού στην ραπτομηχανή, συγκροτούν μία ακολουθία δημιουργίας που σχετίζεται με την αρχιτεκτονική. Πρόκειται για το κύκνειο άσμα του Ντάνιελ Ντέι Λιούις στον ρόλο ενός διάσημου σχεδιαστή ρούχων που ερωτεύεται παράφορα μια άβγαλτη ελκυστική, πειθήνια και πεισματάρα τελικά κοπέλα την Βίκι Κριπς, που γίνεται η μούσα του και το μοντέλο του στην ραπτική.

Ζογγολόπουλος-Χουλιαράς: Μεσσάνα, επιμέλεια: Ίρις Κριτικού | Έκθεση, Αρχαιολογικός χώρος Αρχαίας Μεσσήνης, 14 Ιουλίου 2018- 14 Οκτωβρίου 2018

Ως προς τα εικαστικά δεν θα αναφερθώ στις εξαιρετικές εκθέσεις που είχα την τύχη να δω στο Λονδίνο. Θα περιοριστώ στην Αθήνα, θα επισημάνω αρχικά τις δύο τελευταίες εκθέσεις της Άννας Καφέτση του νέου εικαστικού κέντρου AnnexM, στο Μέγαρο Μουσικής. Τελικά όμως επιλέγω δύο εκθέσεις που ξεχωρίζουν κυρίως ως προς τον τόπο:

1. Γιώργος Ζογγολόπουλος και Γιώργος Χουλιαράς: Μεσσάνα. Η κατάκτηση του Πέτρου Θέμελη και της Ίρις Κριτικού να στήσουν στον Αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Μεσσήνης μια εμβληματική έκθεση με έργα του Γιώργου Ζογγολόπουλου και του Γιώργου Χουλιαρά με τίτλο «Μεσσάνα», με ελάχιστα χρήματα. Η εικαστική αυτή παρέμβαση, η συνύπαρξη μνημειακού συνόλου μαζί με έργα σύγχρονης τέχνης είναι ένα βήμα προόδου. Ο Ζογγολόπουλος και ο Χουλιάρας που επικοινωνούν μεταξύ τους, δημιούργησαν μία οικογένεια και μία ατμόσφαιρα και παράλληλα συνομιλούν με το αρχαίο μνημείο.

Γιάννης Λασηθιωτάκης, Ιδανικές Γραμμές | Έκθεση, ΔΛ gallery, Πειραιάς | 23 Νοεμβρίου 2018 – 26 Ιανουαρίου 2019

2. Γιάννης Λασηθιωτάκης, «Ιδανικές Γραμμές» στην γκαλερί ΔΛ. Τέλος η έκθεση του Γιάννη Λασηθιωτάκη με τίτλο «Ιδανικές Γραμμές» στην γκαλερί ΔΛ του Δημήτρη Λυμπερόπουλου, στην περιθωριακή περιοχή του Λεκανοπεδίου στα όρια της Δραπετσώνας, αποτέλεσε ένα ξεχωριστό γεγονός. Μια ιδιάζουσα συνομιλία μεταξύ γειτονιάς, αρχιτεκτονικής του μεσοπολεμικού κτιρίου, της γκαλερί και των έργων του Λασηθιωτάκη στο πλαίσιο ενός επίμονου μοντερνισμού που αποτέλεσε μια ενδιαφέρουσα εικαστική συγκυρία.

Δημήτρης Φιλιππίδης, Εγώ γράφω, Εκδόσεις Μέλισσα, 2018 | Σταύρος Ζουμπουλάκης, Στ’ αμπέλια, εκδόσεις Πόλις, 2018 | Βιβλία

Δύο μικρά διαμαντάκια ξεχώρισα ανάμεσα στα βιβλία που πέρασαν από τα χέρια μου το 2018. Δύο αυτοβιογραφικές αφηγήσεις που διάβασα απνευστί:
το «Εγώ γράφω» του Δημήτρη Φιλιππίδη, από τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα και «Στ΄αμπέλια» του Σταύρου Ζουμπουλάκη, από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ.

40

Ο Δημήτρης Φιλιππίδης είναι αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. Τα τελευταία του βιβλία «Εγώ γράφω» και «Όλυμπος Καρπάθου» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μέλισσα.

Άρθρο του Γιάννη Τσαρούχη, Παράταιρες σκέψεις ενός επισκέπτη της εκθέσεως Βυζαντινής τέχνης, Επιθεώρηση Τέχνης, τεύχος 113, 5/1964 | The Public Private House, Modern Athens and its Polykatoikia | επιμέλεια: Richard Woditsch | Park Books, Ζυρίχη, 2018 | Valram Shalamov, Οι βιβλιοθήκες μου, μτφρ. Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ,  εκδόσεις Άγρα, 2014

Το κείμενο που με συγκλόνισε μέσα στο 2018 ήταν το ξαναδιάβασμα ενός παλιού (Επιθεώρηση Τέχνης, 1964) άρθρου του Γιάννη Τσαρούχη «Παράταιρες σκέψεις ενός επισκέπτη της εκθέσεως Βυζαντινής τέχνης», με την ευκαιρία της τότε διεθνούς έκθεσης στο Ζάππειο: κανείς πια δεν γράφει έτσι λαμπερά. Από τα επίκαιρα, θα διάλεγα το R. Woditsch (επιμέλεια), The public private. Modern Athens and its Polykatoikia (Park Books, 2018), ένα συλλογικό βιβλίο που ακτινογραφεί τη σύγχρονη Αθήνα με βάση τις διαβόητες πολυκατοικίες της – κάτι ασύλληπτο για τη ντόπια διανόηση πριν λίγα χρόνια. Επιτρέψτε μου να κλείσω με δύο ρετρό εκδόσεις που με έθελξαν αντιθετικά: το τρυφερότατο “Για σένα, πουλί μου” με ποιήματα αγάπης του Χρήστου Μπουλώτη (Ελληνικά Γράμματα, 1997) και το άγρια ρεαλιστικό “Οι βιβλιοθήκες μου” του V. Shalamov (Άγρα, 2014) που τελειώνει με τις φράσεις: «Τα βιβλία είναι ό,τι καλύτερο έχουμε στη ζωή, είναι η αθανασία μας. Λυπάμαι που ποτέ δεν είχα τη δική μου βιβλιοθήκη».

41

Ο Νίκος Φυσάκης είναι μουσικός, κιθαρίστας & songwriter σε Dustbowl και Thee Holy Strangers.

Sans Corps, Nnull | ηχογράφηση από τον Γιώργο Χριστοφορίδη στο Ignite Studio, μίξη από τον Victor K, mastering από τον Νίκο Στυλίδη στην Labyrinth of Thoughts | ALBUM | κυκλοφορεί μόνο σε έκδοση βινυλιου από την Underflow Records, 2018

Από το 2018, προτείνω σε όσους ενδιαφέρονται για την τέχνη και όχι μόνο, για τη μουσική και όχι μόνο, ένα ανυπέρβλητο έργο που ήδη ταξιδεύει μπρος και πάλι πίσω στον δικό του ανατρεπτικό χρόνο: Το “Nnull” των Sans Coprs. Ένα έργο «μοναδικό» με όλη τη σημασία της λέξης. Μοναδικό γιατί δεν θα ξαναπαιχτεί ποτέ όπως μοναδική και σημαντική είναι και κάθε συνεύρεση των Sans Corps γιατί συμβαίνει μόνο μία φορά και παίρνει έτσι την δική της υλική υπόσταση. Το “Nnull” λοιπόν, είναι ένα διπλό άλμπουμ που κυκλοφορεί μόνο σε έκδοση βινυλίου από την Underflow Records και περιγράφοντας το απλά θα έλεγα πως είναι ένα αυτοσχεδιαστικό εγχείρημα που καθηλώνει τον ακροατή από την πρώτη στιγμή. Θα έλεγα καταχρηστικά ότι είναι το σημείο που οι Birthday Party συναντούν τον John Coltrane της μετά “Medidations” εποχής και ευτυχώς δεν είναι jazz. Είναι λοιπόν τόσο ωραίο το “Nnull”; Όχι. Το “Nnull” δεν έχει τίποτα το «ωραίο»…είναι κάτι παραπάνω από απλά «ωραίο». Το “Nnull” είναι κάτι διαφορετικό, είναι η αντανάκλαση μιας πραγματικότητας, μια στιγμής και μιας αλήθειας. Οι Sans Corps δεν κάνουν μόνο μουσική, δεν κάνουν αυτό που λέμε «ωραία» πράγματα και ναι είναι «δύσκολοι». Η ασυνεχής πραγματικότητα του κόσμου του “Nnull” είναι ένας κόσμος όπου κανείς δεν χρειάζεται να πιστεύει τίποτα ή σε τίποτα πια. Οι ίδιοι λένε ότι «σε αυτό τον κόσμο δεν ηχούν μόνοι» και είναι αλήθεια. Το “Nnull” είναι το «ευτυχές τίποτα», το γεμάτο οργή και αγάπη βύθισμα που μας υπόσχεται πολλή και πραγματική ζωή.

42

Η Κατερίνα Χαραλαμποπούλου είναι αρχιτέκτονας, διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτονων Μηχανικων ΕΜΠ.

Εντουάρ Λουί, Να τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ, μτφρ. Μιχάλης Αρβανίτης, εκδόσεις Αντίποδες, 2018 | Βιβλίο

Η χρονιά αυτή ήταν Εντύ Μπελγκέλ. Λίγο πριν τελειώσει αυτός ο χρόνος το πέτυχα, αλλά δεν έχει σημασία. Ανέβηκε ψηλά ανάμεσα σε εκείνα τα βιβλία που διαβάζεις μια στο τόσο. Έπαθα αυτό που είχα πάθει με το «Μίσος», τότε, το χίλια εννιακόσια ενενήντα πόσο; Και να ψάχνεις κι άλλα βιβλία του Εντουάρ Λουί και τίποτα. Όχι ακόμα, δεν έχουν μεταφραστεί ακόμα. Σε λίγο. Ελπίζω. Δεν ξέρω αν θέλω να μιλήσω για το βιβλίο. Είναι σαν να θέλω να μείνει ανέγγιχτο, άσπιλο. Είναι τόσο αληθινό που δεν χωράει και πολλά πολλά. Πρέπει να το διαβάσεις, πρέπει να ξέρεις, οφείλεις να ξέρεις αυτήν την αλήθεια. Την φτώχια, τη βρώμα και τη δυσωδία, τη βία, τη λασπουριά της Γαλλίας των γραμμάτων και των τεχνών, του πνεύματος και του φωτός. Την αλήθεια της γαλλικής επαρχίας του 21ου πρώτου αιώνα που μοιάζει προπολεμική. Και χειρότερα. Την αλήθεια του να είσαι «αδερφή». Τον Εντουάρ Λουί τον ανακάλυψα τυχαία μέσα από μια συνέντευξη του. Δεν ήξερα ποιος είναι, δεν ήξερα τίποτα. Κατάλαβα ότι πέτυχα φλέβα. «Ξεκίνησα να γράφω για όλα αυτά που δεν έβρισκα στα βιβλία. Οι συγγραφείς που διάβαζα τότε με ώθησαν να γράψω κόντρα στη λογοτεχνία, σαν να έπαιρνα ένα είδος εκδίκησης επειδή έβλεπα ότι περιφρονούσε αυτούς τους ανθρώπους, αυτή την πραγματικότητα κι αυτήν τη φτώχεια (…) Ξέρω ότι πολλοί από τους ανθρώπους για τους οποίους γράφω δεν θα έδιναν τη συγκατάθεσή τους για κάτι τέτοιο. Δεν θα το μάθαιναν κιόλας ‒κι αυτό είναι ένα παράδοξο‒, γιατί η λογοτεχνία δεν διαβάζεται πάντα από τους ανθρώπους που θέλεις». Είσαι πολύ ωραίος Εντύ Μπελγκέλ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s